TCMB UY Test 2 — Para Politikası + Para Teorisi + Dijital Lira CBDC Derinleştirme

TCMB UY Test 2: (1) Tarihsel + yasal 3 — 1715 SK 1930 (Atatürk + İsviçre modeli) + 1211 SK 1970 + 4651 SK 2001 + Cukierman 4 tür bağımsızlık + 2017 CB atama + Türk Lirası 1 Mart 2005 6 sıfır atma. (2) PPK + politika araçları 3 — PPK 7 üye + aylık Çarşamba + Hazine oy yok + politika faizi 1 hafta repo + faiz koridoru 4 faiz (marjinal fonlama üst + borçlanma alt + politika orta + geç likidite kriz) + zorunlu karşılıklar + APİ + M0-M3 agregaları. (3) Enflasyon hedeflemesi + Taylor Kuralı 2 — Türkiye 2002 örtük + 2006 açık + Enflasyon Raporu 3 ayda bir + 2024 %5 hedef vs %50+ + Taylor Kuralı 1993 + 1.5 katsayı + 4 modifiye versiyon. (4) Döviz rezerv + modern 2 — Türkiye 2024 ~140 milyar USD + altın 620 ton dünya 11. + KKM 2021 + Makroihtiyati 8 araç + FİK 2011 + Dijital Lira CBDC 2021-2028 + FAST 8 Ocak 2021 7/24 anlık + TROY 2016. 5 ŞIK + YANLIŞ CEZASI YOK + A×2 B×2 C×2 D×2 E×2 dengeli.

**TCMB Tarihsel Evrim**: **1715 sayılı TCMB Kanunu (11 Haziran 1930)** — Atatürk dönemi + Cumhuriyetin ilk dönemi + İsviçre Merkez Bankası modeli + 3 Ekim 1931 faaliyet başlangıcı. **1211 sayılı TCMB Kanunu (14 Ocak 1970)** — mevcut temel kanun + planlama dönemi + Hazine kredi yetkisi (sonradan kaldırılan). **4651 sayılı Kanun (25 Nisan 2001)** — modern bağımsızlık + AB Maastricht Madde 123 + ECB benzeri + IMF Stand-By şartı + Kemal Derviş reform paketi + 3 ana yenilik (bağımsızlık + parasal finansman yasağı + fiyat istikrarı). **2017 Cumhurbaşkanlığı sistemi** — TCMB Başkanı CB atama yetkisi (eski Bakanlar Kurulu) + 2 No'lu CB Kararnamesi 2018 + 5 yıl + uzatılabilir. **Türk Lirası**: Osmanlı kuruş → 1923 TL → **1 Mart 2005 6 sıfır atma** (5083 SK 2003 + 1M TL = 1 YTL + 2009 YTL adı kaldırıldı). **Kurumsal yapı**: Genel Kurul + Banka Meclisi + Denetleme Kurulu + Başkan + 4 Başkan Yardımcısı + PPK + 5 Genel Müdürlük.

**PPK (Para Politikası Kurulu — 1211 SK Madde 22 + 4651 SK 2001)**: **7 üye** (Başkan + 4 Başkan Yardımcısı + 2 dış üye CB atar). **Hazine ve Maliye Bakanlığı temsilcisi**: KATILIR + GÖRÜŞ BİLDİRİR ama **OY HAKKI YOK** (4651 SK bağımsızlık güvencesi + Maastricht 123 + ECB paralel). **Toplantı**: AYLIK + yıllık 12 toplantı + **ÇARŞAMBA GÜNÜ** politika faizi kararı (14:00 sonrası açıklama) + olağanüstü toplantı (kriz). **Karar süreci**: PPK toplantı (ekonomik veri + enflasyon + ihracat + cari işlemler + işsizlik + tüketici güven + risk değerlendirme) → oylama (basit çoğunluk + eşitlikte Başkan) → açıklama (Çarşamba 14:00) → **PPK Tutanağı 2 hafta sonra** (üyelerin görüş + tartışma + oylama dağılımı + gerekçe). **Enflasyon Raporu** 3 ayda bir (Mart + Haziran + Eylül + Aralık) + Başkan sunum + makro tahminler + risk değerlendirme. **Aylık Fiyat Gelişmeleri Raporu** — TÜFE + ÜFE + çekirdek enflasyon. **2024 Başkan**: Fatih Karahan (Şubat 2024+) + 4 BB Yardımcısı + 2 dış üye.

**TCMB Faiz Koridoru 4 Faiz + Para Politikası Araçları**: **(1) MARJİNAL FONLAMA FAİZİ** (üst sınır — bankalar piyasa likiditesi sıkıştığında + politika +150bp + 2024 ~%51.5). **(2) BORÇLANMA FAİZİ** (alt sınır — bankalar fazla likidite verdiğinde + politika -150bp + 2024 ~%48.5). **(3) POLİTİKA FAİZİ** (1 hafta vadeli repo — ana politika aracı + 2024 %50). **(4) GEÇ LİKİDİTE PENCERESİ LLW** (kriz son çare en yüksek + Lehman benzeri kriz). **MEKANİZMA**: Bankalararası gecelik faiz politika faizine yakın + koridor dalgalanma + sıkı dönem marjinal fonlama aktif. **DİĞER ARAÇLAR**: **(a) Zorunlu Karşılıklar** (1211 SK Madde 40 + 2024 TL %10-25 + döviz %15-30 + vade çeşitliliği + makroihtiyati araç). **(b) Açık Piyasa İşlemleri (APİ)** — devlet tahvili alım-satım + repo/ters repo + 2024 günlük 50-100 milyar TL TL likidite. **(c) Döviz işlemleri** — müdahale + swap (Çin PBOC 2020) + KKM (2021-2024). **(d) Reeskont kredisi** — ihracatçı destek. **ULUSLARARASI**: ECB Refinancing + Deposit + Marginal Lending (3 faiz) + FED Federal Funds + IOER + Discount (3 faiz) + BOE Bank Rate (1 ana).

**Enflasyon Hedeflemesi (IT)**: Yeni Zelanda 1990 ilk (RBNZ Act 1989) + Kanada 1991 + İngiltere 1992 + İsveç 1993 + 2024 30+ ülke. **TÜRKİYE**: **2002-2005 ÖRTÜK** (Implicit IT — IMF Stand-By çerçevesi + 2002 %35 → 2005 %8 hızlı düşüş + nokta hedef yayımlamadı ama implicit) → **2006 AÇIK BAŞLANGIÇ** (Explicit IT — TCMB resmi duyuru + Enflasyon Raporu yayını + 2006 %5 hedef + 2012-2017 %5 sabit). **2024 DURUM**: Hedef **%5** + tolerans ±2 puan + gerçekleşen **%50+** (hedef aşımı 10 kat — döviz krizi 2018 + COVID 2020 + Ukrayna 2022 + deprem 2023 şokları + 4 başkan değişikliği). **Enflasyon Raporu** 3 ayda bir + Mart/Haziran/Eylül/Aralık. **Akademik eleştiri**: 2018-2023 güvenilirlik kaybı + 2023 Erkan/Karahan ortodoks dönüş + 2024 sıkı politika + 2025-2026 hedef gerçekleşme beklentisi. **Uluslararası**: ECB %2 single mandate + FED %2 dual + BOE %2 + BOC %2 + RBA %2-3 + Brezilya %3.

**KKM (Kur Korumalı Mevduat 20 Aralık 2021)**: Cumhurbaşkanı Erdoğan duyurusu + Hazine ve Maliye Bakanlığı + TCMB ortak + TL mevduat hesabı + döviz kuru artışına karşı DEVLET GARANTİ (TL faiz < döviz değer kazancı → Hazine farkı öder) + dolarsızlaşma teşvik + 2021 döviz krizi yönetim. **2024 DURUM**: Zirve 2023 ~3.5 trilyon TL → 2024 kademeli azaltma + Hazine maliyet 200M+ TL 2023-2024 + 2024 TL mevduat teşvik (faiz yüksek + KKM caydırma) + 2025-2026 KKM sonlandırma yol haritası. **MAKROİHTİYATİ ÖNLEMLER** (8 araç 2021-2024): KKM + döviz kredi sınırlama + mevduat oranları yönlendirme + zorunlu karşılıklar TL/döviz farklılaştırma + reeskont + kredi büyüme tavanı + reel sektör + hane halkı borç izleme + KKM yol haritası. **FİNANSAL İSTİKRAR KOMİTESİ (FİK 2011)**: Hazine + TCMB + BDDK + SPK + TMSF + KGK + CB SBB ortak toplantı + sistemik risk + makroihtiyati koordinasyon. **Uluslararası**: BCBS CCB 0-2.5% + ESRB AB 2011 + UK FPC 2013 + ESMA. **2024**: 2023 ortodoks dönüş + politika %50 + KKM azaltma + 2025 enflasyon %20 hedef.

**CBDC + Türkiye Ödeme Altyapısı**: **CBDC (Central Bank Digital Currency)**: 21. yüzyıl modern para teknolojisi + 130+ ülke araştırma 2024 + 11 ülke aktif (Bahamas Sand Dollar 2020 + Nijerya eNaira 2021 + Jamaika JAM-DEX 2022 + Doğu Karayipler DCash 2021 + Çin e-CNY pilot 2020+ + 200M+ kullanıcı 2024) + 25+ ülke pilot. **DİJİTAL LİRA (Digital TRY — TCMB CBDC)**: 2021 Eylül araştırma başlangıcı + 2023 pilot test + 2024 genişletilmiş pilot (10K+ kullanıcı + 5 banka entegrasyon + iki aşamalı sistem) + 2025-2027 genişletilmiş pilot + 2028+ genel kullanım planlı. **AVANTAJLARI**: Anlık 7/24 + düşük maliyet + finansal kapsayıcılık + para politikası etkili + AML/KYC kolay + sınır ötesi (BIS Project mBridge). **DEZAVANTAJLARI**: Mahremiyet + Disintermediation + Cyber + Teknolojik yatırım + Sosyal kabul. **TÜRKİYE ÖDEME SİSTEMLERİ**: **(1) EFT** TCMB 7/24 (2018+) + günlük 2-3 milyon işlem + 100M+ TL. **(2) FAST (Fonların Anlık ve Sürekli Transferi — 8 Ocak 2021)** — 7/24 anlık ödeme + saniyeler + Avrupa SCT Inst paralel + 2024 limit ~50K TL/işlem + günlük 20-30 milyon işlem. **(3) TPS** kart + POS + ATM + 60M+ kart + temassız + QR + Apple/Google Pay. **(4) BKM** Bankalararası Kart Merkezi + Maestro/Visa/Mastercard/Amex/TROY. **(5) TROY (2016)** ulusal kart sistemi + 12M+ kart + AB SEPA paralel. **AML/KYC**: 5549 SK + MASAK + FATF + Egmont. **Fintech**: 6493 SK 2013 + 100+ fintech + Open Banking PSD2 + AISP/PISP.