KPSS Eğitim Bilimleri — Test 2 (İleri Seviye Derinleştirme)

KPSS Eğitim Bilimleri Test 2, **Test 1'in temel/giriş konularını tekrarlamaz; ileri/karşılaştırmalı konuları derinleştirir.** TEST 1 (Wave 4) — Piaget bilişsel gelişim 4 evre, Erikson çocuk dönemi 5 evre, Pavlov/Skinner/Bandura temel davranışçı, rehberlik temel ilkeler, ölçme/geçerlik temel kavramlar, Tyler genel + sınıf yönetimi temel. TEST 2 (Wave 20) — Vygotsky ZPD + scaffolding, Bandura sosyal öğrenme 4 süreç (DHÜG) + öz-yeterlik, **3 ana ekol** karşılaştırma (Davranışçı/Bilişsel/Hümanist), **Bloom Taksonomi 2001 revizyonu** (Hatırlama → Anlama → Uygulama → Analiz → Değerlendirme → Yaratma), **Vygotsky vs Piaget** yapılandırmacılık karşılaştırma, Maslow ihtiyaçlar hiyerarşisi 5 basamak, **Baumrind 4 ebeveyn tutumu** (otoriter/demokratik/müsamahakâr/ihmalkâr), ölçme-değerlendirme 4 geçerlik (içerik/yapı/yordayıcı/uyum) + 4 güvenirlik (test-tekrar/paralel/iki yarı/iç tutarlılık), **Tyler 4 soru vs Taba 8 aşama** program geliştirme, **Erikson yetişkin dönem** 7-8. evre (Üretkenlik vs Durgunluk + Bütünlük vs Umutsuzluk). Test 2 KPSS A grubu adayları + öğretmen ataması ÖABT içeriği ile uyumlu — akademik düzey.

Lev Vygotsky'nin (1934) Yakınsal Gelişim Bölgesi (ZPD), öğrencinin BAĞIMSIZ olarak yapabildikleri ile YETKİN BİR REHBER (öğretmen, akran, ebeveyn) yardımıyla yapabildikleri arasındaki potansiyel öğrenme alanıdır. Jerome Bruner bu bölgede uygulanan kademeli desteğe "scaffolding" (yapı iskelesi) der; öğrenci yetkinleştikçe destek azaltılır (fading). **VYGOTSKY YAKLAŞIMI**: Öğrenme önce SOSYAL (kişiler arası — interpersonel) sonra BİREYSEL (kişi içi — intrapersonel) olur (içselleştirme). Dil DÜŞÜNCEYİ ŞEKİLLENDİRİR. Öğrenme gelişimi YÖNLENDİRİR (önce öğretim sonra gelişim). **PIAGET YAKLAŞIMI**: Öğrenme BİREYSEL keşif — özümleme + uyumsama + dengeleme. Dil bilişsel gelişimin SONUCUDUR. Gelişim öğrenmeyi YÖNLENDİRİR (önce gelişim sonra öğretim). **UYGULAMA**: Vygotsky → işbirlikli öğrenme + akran öğretimi + sosyal sınıf. Piaget → keşfederek öğrenme + somut materyaller + gelişim aşamasına uygun içerik. Türkiye 2005 sonrası yapılandırmacı program her ikisini karma sentezler.

Albert Bandura'nın (1977) Sosyal Öğrenme Kuramı 4 temel süreç içerir — **DHÜG ezber yöntemi**: (1) **DİKKAT** — modeli izleme + ayırt edici özellikleri seçme (model çekiciliği + benzerlik + güç + statü dikkati artırır), (2) **HATIRDA TUTMA** — sembolik kodlama (sözel + görsel imge) + zihinsel prova, (3) **ÜRETİM** — gözlenenin motor olarak yeniden üretimi + geri bildirim, (4) **GÜDÜLENME** — doğrudan/dolaylı/kişisel pekiştireç beklentisi + öz-pekiştirme. **ÖZ-YETERLİK** (self-efficacy) bireyin belirli bir görevi başarabileceğine olan inancı + 4 kaynağı vardır: (a) Doğrudan deneyim (en güçlü), (b) Dolaylı deneyim/model gözlemleme, (c) Sözel ikna (öğretmenin "yapabilirsin" geri bildirimi), (d) Fizyolojik durum (kaygı/heyecan). **EĞİTİM UYGULAMASI**: Öğretmen ROL MODEL → davranışları + akademik tutumu öğrenciye yansır. Akademik öz-yeterlik akademik başarıyı %20-30 yordar (meta-analizler). Düşük öz-yeterlikli öğrenci → küçük başarı deneyimi sağlama + sınıfta benzer profil model gösterme + olumlu sözel destek. Bandura'nın 1986 sonrası kuramı "Sosyal Bilişsel Kuram" adını aldı.

3 ana eğitim psikolojisi ekolünün temsilcileri TAM liste: **DAVRANIŞÇILIK** (uyaran-tepki + gözlenebilir davranış + pekiştirme): (1) Ivan PAVLOV — Klasik koşullanma + köpek deneyi + birinci sinyal sistemi, (2) Burrhus SKINNER — Edimsel koşullanma + güvercin/fare deneyi + radikal davranışçılık + pekiştireç türleri, (3) Edward THORNDIKE — Etki yasası + Bağ kuramı + Kedi-kutu deneyi + üç yasa (etki/hazırlık/tekrar), (4) John WATSON — Davranışçılık kurucusu + Little Albert deneyi + "Bana 12 sağlıklı çocuk verin..." iddiası. **BİLİŞSEL/YAPILANDIRMACILIK** (zihinsel süreçler + içsel temsiller + anlamlı öğrenme): (1) Jean PIAGET — Bilişsel gelişim 4 evre + özümleme/uyumsama, (2) Lev VYGOTSKY — Sosyal yapılandırmacılık + ZPD + dil-düşünce, (3) Jerome BRUNER — Keşfederek öğrenme + scaffolding + sarmal program, (4) David AUSUBEL — Anlamlı öğrenme + ön düzenleyici + sözel kabul, (5) GESTALT (Wertheimer/Köhler/Koffka) — Bütüncül algılama + ah-ha deneyimi + Köhler'in şempanze deneyi. **HÜMANİST** (kişisel anlam + kendini gerçekleştirme + duygusal süreçler): (1) Abraham MASLOW — İhtiyaçlar hiyerarşisi + 8 basamak son sürüm, (2) Carl ROGERS — Kişi-merkezli yaklaşım + 3 koşul (empati/koşulsuz olumlu kabul/içtenlik), (3) Arthur COMBS — Algılama temelli öğrenme. **KARMA — Bandura sosyal bilişsel** köprü teorisyendir (davranışçı + bilişsel + sosyal sentezi).

Bloom Taksonomisi BİLİŞSEL alan için iki versiyon: **ORİJİNAL 1956** (Bloom et al.) — İSİM formunda 6 basamak: (1) Bilgi, (2) Kavrama, (3) Uygulama, (4) Analiz, (5) SENTEZ, (6) Değerlendirme. **REVİZE 2001** (Anderson & Krathwohl) — FİİL formunda 6 basamak, son ikisi yer değişti: (1) Hatırlama (Remembering), (2) Anlama (Understanding), (3) Uygulama (Applying), (4) Analiz (Analyzing), (5) DEĞERLENDİRME (Evaluating), (6) YARATMA (Creating). **3 ÖNEMLİ DEĞİŞİKLİK**: (a) İsim → fiil dönüşümü pedagojik aktif öğrenme vurgusu, (b) Sentez → Yaratma adı + en üst basamağa taşınması, (c) İki boyutlu yapı eklendi: BİLGİ BOYUTU (4 tür: olgusal/kavramsal/işlemsel/üst bilişsel) × BİLİŞSEL SÜREÇ BOYUTU (6 basamak). Toplam 24 hücreli matriks oluşur. **DİĞER 2 ALAN**: Duyuşsal alan (Krathwohl 1964) — 5 basamak: Alma → Tepki verme → Değer verme → Örgütleme → Karakterleşme. Devinişsel alan (Harrow 1972) — 7 basamak: Refleks → Temel hareketler → Algısal yetenekler → Fiziksel yetenekler → Beceri → İletişim → Yaratıcı hareketler (veya Simpson 1972 — 7 basamak).

3 ana motivasyon kuramı karşılaştırması: **MASLOW (1943, 1954)** — İhtiyaçlar Hiyerarşisi piramidi 5 (sonra 7-8) basamak, hiyerarşik (alt karşılanmadan üst yok). Eğitim uygulaması: aç çocuk öğrenemez. **ERG (Alderfer 1969)** — Maslow'u 3 basamağa indirgedi: (1) VAROLUŞ (Existence — fizyolojik + güvenlik), (2) İLİŞKİ (Relatedness — ait olma + saygı eksiği), (3) GELİŞİM (Growth — kendini gerçekleştirme). Hiyerarşik DEĞİL — birden fazla ihtiyaç aynı anda etkili. Engellenme-gerileme hipotezi: üst basamak engellenirse alt basamağa geri dönüş. **HERZBERG (1959)** — Çift Faktör Kuramı: (1) HİJYEN FAKTÖRLER (dış faktörler — maaş + politika + iş güvenliği + denetim) eksikliği TATMİNSİZLİK yapar ama varlığı tatmin oluşturmaz, (2) MOTİVE FAKTÖRLER (iç faktörler — başarı + tanınma + sorumluluk + ilerleme) varlığı TATMİN oluşturur. Tatmin ve tatminsizlik İKİ AYRI BOYUT (tek doğru üzerinde değil). **MCCLELLAND** (1961) — Üç Edinilmiş İhtiyaç: Başarı + İlişki + Güç. **EĞİTİM UYGULAMASI**: Maslow → kahvaltı + güvenlik. Herzberg → sınıf koşulu (hijyen) + öğrenme deneyimi (motive). McClelland → başarı odaklı öğrenciye yarışmalı, ilişki odaklı öğrenciye grup çalışması. ALTERNATİF: Vroom'un Beklenti Kuramı (1964) + Adams Eşitlik Kuramı + Deci-Ryan Öz-Belirleme Kuramı (özerklik + yetkinlik + ilişki).

KPSS Eğitim Bilimleri son hafta strateji 5 öncelik: (1) **ÖNCELİK 1 — KURAMCILAR + ELERİ EZBER**: Davranışçı (Pavlov/Skinner/Thorndike/Watson — PSTW), Bilişsel (Piaget/Vygotsky/Bruner/Ausubel — PVBA), Hümanist (Maslow/Rogers/Combs — MRC), Sosyal Bilişsel (Bandura). Her kuramcının 1-2 anahtar kavramı: Piaget 4 evre + Vygotsky ZPD + Bandura DHÜG + Maslow piramidi + Erikson 8 evre + Bloom 6 basamak. (2) **ÖNCELİK 2 — KARŞILAŞTIRMALI ÖZET**: Vygotsky vs Piaget (sosyal vs bireysel), Davranışçı vs Bilişsel vs Hümanist 3 ekol, Bloom 1956 vs 2001 revizyon, Tyler vs Taba, Maslow vs ERG vs Herzberg. (3) **ÖNCELİK 3 — ÖLÇME-DEĞERLENDİRME**: 4 geçerlik (İçerik/Yapı/Yordayıcı/Uyum) + 4 güvenirlik (Test-tekrar/Paralel/İki yarı/İç tutarlılık) + Cronbach α GÜVENİRLİK olduğu tuzağı. (4) **ÖNCELİK 4 — REHBERLİK + SINIF YÖNETİMİ**: Baumrind 4 tutum (otoriter/demokratik/müsamahakâr/ihmalkâr), Glasser Gerçeklik Terapisi, Dreikurs Sosyal Disiplin, Kounin withitness. (5) **ÖNCELİK 5 — KPSS Genel Deneme 2 (Wave 19 KAPANIŞ)** zamanlı çöz — Eğitim Bilimleri 10 soru / 10 dk pratik. KPSS'de YANLIŞ CEZASI YOK — boş bırakma yerine ele yöntemi + mantıklı tahmin daima daha iyi. Test 1 + Test 2 birlikte = 20 soru havuzu, ÖABT için temel altyapı.