İYÖS Test 3 — Anayasa + Borçlar/Medeni + Maliye/Ekonomi Derinleştirme

**İYÖS Test 3 ORTA AĞIRLIKLI DALLAR**: Anayasa Hukuku + Borçlar/Medeni Hukuk + Maliye/Ekonomi = **her biri 9 soru/%7.5 = toplam %30 ağırlık** (Test 2 İdare+Vergi %20 + Test 3 orta %30 + İYUK + diğer destekleyici dallar %35 = 100%). **STRATEJİK YAKLAŞIM**: (1) **Anayasa Hukuku** — SBF/Kamu Yönetimi mezunu için lisans avantajlı + Gözler + Özbudun + Erdoğan ders kitapları sistematik. (2) **Borçlar/Medeni** — Türkçe akademik hukuk terminolojisi köprü zorunlu (Karahasan + Eren + Akıntürk + Dural-Öz). (3) **Maliye/Ekonomi** — İktisat/Maliye mezunu için lisans avantajlı + Mankiw + Krugman + Nadaroğlu + Çolak + Yılmaz. **3 KATMANLI ÖĞRENME**: (a) Kavramsal temel (ders kitap), (b) Madde/teori ezber (sınav odaklı), (c) İçtihat + uygulama (AYM kararları + akademik makaleler).

**AYM Bireysel Başvuru İstatistikleri 2024**: Yıllık **50.000+ başvuru** + **%5-10 kabul edilebilir** + **%2-5 ihlal kararı**. **5 EN ÇOK BAŞVURU KONUSU**: (1) **Adil yargılanma** (Madde 36 + AİHS Madde 6) — makul sürede yargılanma + savunma hakları + tanık dinleme + delil değerlendirme — yıllık 20K+ başvuru. (2) **Mülkiyet hakkı** (Madde 35 + AİHS Ek Protokol 1) — kamulaştırma + vergi haciz davaları + yıkım kararları — yıllık 10K+. (3) **Özel hayatın korunması** (Madde 20 + AİHS Madde 8) — KVKK ihlal + kişisel veri + telefon dinleme + ev arama — yıllık 5K+. (4) **İfade özgürlüğü** (Madde 26 + AİHS Madde 10) — basın özgürlüğü + sosyal medya + akademik özgürlük — yıllık 3K+. (5) **Kişi hürriyeti** (Madde 19 + AİHS Madde 5) — tutukluluk süresi + hukuka aykırı tutuklama + adli kontrol — yıllık 3K+. **AİHM\'E ETKİSİ**: 2012 sonrası AİHM Türkiye başvurularını **bireysel başvuru ön şartı** haline getirdi (effective remedy rule).

**5018 KMYK + Madde 161 + CB SBB**: **5018 sayılı KMYK (2003)** — AB uyum + 4 ilke (mali saydamlık + hesap verebilirlik + performans esaslı + iç kontrol KİK COSO). **Anayasa Madde 161 — Bütçe Süreci**: Cumhurbaşkanı bütçe kanun teklifini **TBMM\'ye 75 GÜN ÖNCE** sunar (17 Ekim) + Plan ve Bütçe Komisyonu (40 milletvekili) Ekim-Aralık inceleme + Genel Kurul Aralık görüşme + Cumhurbaşkanı imza + 1 Ocak yürürlük. **2017 REFORMU**: Bakanlar Kurulu kaldırılması sonrası **Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (CB SBB)** bütçe hazırlama yetkisi aldı (eski Maliye Bakanlığı + DPT). **BÜTÇE SINIFLANDIRMA 4 SİSTEM**: (1) Kurumsal (kim — Bakanlık), (2) Fonksiyonel (ne için — eğitim/sağlık — COFOG 10 ana fonksiyon), (3) Finansman (nereden — vergi/borç), (4) Ekonomik (ne tür — personel/cari/yatırım). **SAYIŞTAY DENETİM** (Anayasa Madde 160 + 6085 sayılı 2010 — 3 denetim türü: düzenlilik + performans + hesap yargılaması). Maliye/İİBF mezunu için lisans avantajlı.

**TCMB 4 ANA PARA POLİTİKASI ARACI**: **(1) POLİTİKA FAİZİ — 1 HAFTA VADELİ REPO**: TCMB\'nin bankalara 1 hafta süreyle verdiği kredi faizi + para arzı + kredi maliyeti kontrol. PPK aylık karar (Çarşamba günü). 2024\'te %50+ yüksek. **(2) FAİZ KORİDORU** — 4 faiz değeri (üst marjinal fonlama + alt borçlanma + politika + geç likidite) ile bankalararası faiz dalgalanması sınırlandırılır. **(3) ZORUNLU KARŞILIKLAR** (Reserve Requirements) — Bankaların TCMB\'de bulundurmak zorunda olduğu mevduat oranı + kredi yaratma kapasitesi kontrol. 2024 %10-25 aralığında değişken. **(4) AÇIK PİYASA İŞLEMLERİ (APİ) + DÖVİZ İŞLEMLERİ** — devlet tahvili alım/satım yoluyla piyasada para arzı düzenleme + döviz müdahaleleri. **PARA POLİTİKASI KURULU (PPK)** — 7 üye (TCMB Başkanı + 4 Başkan Yardımcısı + 2 dış üye) + aylık toplantı + Hazine temsilcisi oy hakkı YOK (bağımsızlık koruması). **ENFLASYON HEDEFLEMESİ**: 2002 örtük + 2006 açık + nokta hedef + tolerans (2024 hedef %5 — gerçekleşen %50+).

**BRETTON WOODS 1944**: 1-22 Temmuz 1944 — New Hampshire (ABD) Konferansı + 44 ülke + 730 delege + II. Dünya Savaşı sonu finansal sistemi kurma. **3 ANA SONUÇ**: **(a) IMF (Uluslararası Para Fonu)** — 1945 + Washington D.C. + 190+ üye 2024 + kısa vadeli kriz kredisi + döviz kuru istikrarı + SDR Special Drawing Rights + WEO World Economic Outlook raporları. **(b) DÜNYA BANKASI** (IBRD + IDA + diğer 5 kurum) — 1945 + uzun vadeli kalkınma + altyapı + yoksullukla mücadele + Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri (SDG 2015-2030). **(c) ALTIN-DOLAR STANDARDI** — 35$ = 1 ons altın + diğer paralar dolara sabit + **NIXON ŞOKU 1971** (Nixon altın dönüştürülebilirliği kaldırdı + dalgalı kur sistemi başladı). **TÜRKİYE IMF İLİŞKİSİ**: **Üyelik** 11 Mart 1947 + **19 STAND-BY PROGRAMI** + en sonu 2005-2008. Türkiye 2008 sonrası IMF\'siz politika izledi. **TÜRKİYE DÜNYA BANKASI**: 1947 üye + çeşitli altyapı + sağlık + eğitim projeleri için kredi + Sürdürülebilir Kalkınma + iklim değişikliği projeleri 2010\'lar sonrası yoğun.

**Kalkınma + Büyüme Teorileri Karşılaştırması**: **(1) SOLOW MODELİ** (1956 + 1987 Nobel) — Neoklasik + Cobb-Douglas Y=A·K^α·L^(1-α) + sermaye birikimi + azalan verimler + **TEKNOLOJİ EXOGENOUS** (dışsal — modelin zayıf yanı) + yakınsama hipotezi. Eğri durağan duruma gider. **(2) LEWIS DUAL EKONOMİ** (1954 + 1979 Nobel) — Gelişmekte olan ülkelere özgü + **2 SEKTÖR** (tarım atıl iş gücü + modern sanayi) + sınırsız iş gücü arzı + tarımdan sanayiye geçiş + **Lewis dönüm noktası** (tarım atıl iş gücü tükenince ücretler yükselir — Türkiye 2000+ geçti). **(3) ROMER + LUCAS İÇSEL BÜYÜME** (1986/1988 + 2018 Nobel) — Solow\'un exogenous teknoloji eksikliğini kapatma + **TEKNOLOJİ İÇSEL** (Ar-Ge + insan sermayesi + bilgi yayılımı) + sürdürülebilir büyüme için **EĞİTİM + ARAŞTIRMA + İNOVASYON** kritik. **(4) ACEMOĞLU + ROBINSON Why Nations Fail** (2012) — Kurumsal kalite (inclusive vs extractive institutions) + ülkelerin uzun vade kalkınma farklılıklarını açıklar. **TÜRKİYE EXPERIENCE**: 1950-1980 İthal İkameci Sanayileşme (Lewis dönem) + 1980-2000 Liberalleşme (Özal reformları) + 2000-2010 AB Uyum (Acemoğlu kurumsal kalite) + 2010-2024 **ORTA GELİR TUZAĞI tartışması** (middle income trap — yapısal reform ihtiyacı).

**TMK 4721 (2002 reformu) + TBK 6098 (2011 reformu) Karşılaştırma**: **TMK = MEDENİ HUKUK** — 5 kitap (Kişiler + Aile + Miras + Eşya + **Borçlar TBK ayrı kanun olarak**). **TBK = BORÇLAR HUKUKU** — ayrı kanun + sözleşmeler genel teori + haksız fiil + sebepsiz zenginleşme + tip sözleşmeler (satım + kira + hizmet + vekalet + vs.). **2002 TMK REFORMU**: 1926 TMK yerine modern revize + İsviçre ZGB temelli + evlenme yaşı 17 (kadın+erkek eşit) + mal rejimi edinilmiş mallara katılma yasal sistem + miras zümre sistemi + saklı pay + vasiyetname 3 şekil + eşya 3 ayni hak (mülkiyet + irtifak + rehin Roma hukuku). **2011 TBK REFORMU**: 1926 TBK yerine modern + sözleşme genel teori + haksız fiil 4 unsur + sebepsiz zenginleşme + tip sözleşmeler + irade fesadı (hata + hile + cebir). **YASAL DAYANAK**: TMK 4721 + İsviçre ZGB §§1+ (1907 temel) + Alman BGB + Avusturya ABGB etkili. TBK 6098 + Alman BGB §§241+ + İsviçre OR §§1+ + AB Borçlar Hukuku Direktifleri (Consumer Rights + Distance Selling vs.). **AKADEMİK KAYNAKLAR**: Karahasan Medeni + Akıntürk-Akipek Medeni + Dural-Öz Miras + Oğuzman-Seliçi Eşya + Hatemi-Serozan Aile + Eren Borçlar + Kılıçoğlu Borçlar + Tekinay-Akman + Oğuzman-Öz.