ALES Sözel İleri — Test 3 (ULTRA İLERİ)

**ALES Sözel İleri Test 3 ULTRA İLERİ DÜZEY** (akademisyen aday + lisansüstü + KPSS A grubu paraleli). 3 katmanlı pillar: (1) **Test 1 BASIC** (Wave 5 — Iter 45) — Akademik Paragraf genel + sözcükte/cümlede anlam temel. (2) **Test 2 İLERİ** (Wave 19 — Iter 122) — Akademik felsefe ileri (sanat/iktisat/dil felsefesi + Kant/Kuhn + hermeneutic + epistemoloji). (3) **Test 3 ULTRA İLERİ** (Wave 31 — Iter 185) — **Akademik Paragraf Ultra İleri 3** (Aristoteles arete erdem etiği + Foucault biopolitics governmentality + Lakatos research programmes cümle sıralama) + **Cümle Yorum İleri 2** (Kant Categorical Imperative 1785 deontoloji vs Mill Utilitarianism 1863 + Habermas Communicative Action 1981 kamusal alan) + **Soyut Analoji İleri 3** (Wittgenstein dil oyunu + Saussure langue-parole + Chomsky competence-performance + Marx altyapı-üstyapı + Plato form-idea + Heidegger Dasein-Sein) + **Cümle Tamamlama 1** (Hermeneutik döngü Schleiermacher → Dilthey → Heidegger → Gadamer 1960) + **Akademik Kelime 1** (Ontoloji + Epistemoloji + Etik + Estetik felsefe 4 ana dal). 5 ŞIK + YANLIŞ CEZASI VAR (4Y=1D — ALES standardı) + lisansüstü akademisyen aday düzey.

**ALES SÖZEL İLERİ SINAVI YAPISI**: ALES Sözel **50 soru / 80 dakika** (ALES toplam 100 soru / 150 dk). Soru türleri: (a) **Akademik Paragraf** (ana fikir + çıkarım + cümle sıralama + tamamlama — felsefe/sosyoloji/iktisat/bilim felsefesi temaları), (b) **Cümle Yorum** (uzun karmaşık akademik cümle anlam çıkarımı), (c) **Soyut Analoji** (felsefi-akademik kavramlar arası mantıksal ilişki — KPSS A'dan çok daha soyut), (d) **Cümle Tamamlama** (paragraf akış + mantık), (e) **Akademik Kelime** (terim anlam + akademik vocabulary). **HAZIRLIK STRATEJİSİ**: (1) **Akademik klasikler okuma** (felsefe + sosyoloji + iktisat + bilim felsefesi) — Aristoteles + Kant + Marx + Weber + Foucault + Habermas + Kuhn + Popper + Wittgenstein + Heidegger. (2) **TÜBA + TÜBİTAK + ULAKBIM** dergi makaleleri (Türkçe akademik makale alıştırması). (3) **Türk felsefe literatürü** — Macit Gökberk + Doğan Özlem + Bedia Akarsu + Hilmi Yavuz + İoanna Kuçuradi. (4) **ALES geçmiş sınav** (2019-2024 sözel soruları). (5) **Yargı + Yediiklim + Pegem ALES Sözel** alan kitapları + KPSS A grubu paralel hazırlık. **HEDEF BAŞARI**: 35/50+ (%70) = ALES iyi seviye + Yüksek Lisans başvuru. 40/50+ (%80) = Doktora başvuru üst sıra üniversite + akademik kariyer. **PUAN ALTERNATİFLERİ**: ALES Sözel ağırlıklı puan + ALES Eşit Ağırlıklı + ALES Sayısal Ağırlıklı (lisansüstü program gereksinimine göre).

**FELSEFENİN 5 ANA DALI TAM TABLO**: **(1) ONTOLOJİ (Varlık Teorisi / Metafizik)**: Varlığın yapısını + varolanın temelini inceler. Sorular: "Ne vardır? Varlık nedir? Töz-ilinek nedir?". Aristoteles "Metafizik" + Heidegger "Sein und Zeit" + Plato (form) + Descartes (cogito-extension) + Spinoza (töz). **(2) EPİSTEMOLOJİ (Bilgi Teorisi)**: Bilginin kaynağı + sınırları + geçerliliği + bilgi türlerini inceler. Sorular: "Bilgi nedir? Nasıl edinilir? Kesin bilgi mümkün mü?". Plato Theaetetus + Kant Saf Aklın Eleştirisi + Locke Essay + Hume Treatise + Russell Problems. Akımlar: Rasyonalizm + Ampirizm + Pozitivizm + Pragmatizm. **(3) ETİK (Ahlak Felsefesi)**: Eylemin doğruluğu + iyi yaşam + erdem + sorumluluk + adalet. 3 temel yaklaşım: (a) **Deontoloji** Kant Categorical Imperative 1785 (kural-temelli), (b) **Konsekansiyalizm/Ütilitarizm** Bentham 1789 + Mill 1863 (sonuç-temelli), (c) **Virtue Ethics** Aristoteles arete + MacIntyre 1981 (karakter-temelli). Alt dallar: Metaethics + Normative Ethics + Applied Ethics (biyoetik/iş etiği/medya etiği). **(4) ESTETİK (Sanat ve Güzellik Felsefesi)**: Güzel + sanat + beğeni + sanatsal yaratım. Baumgarten "Aesthetica" 1750 (modern terim) + Kant "Yargı Yetisinin Eleştirisi" 1790 + Hegel "Estetik Üzerine Dersler" + Adorno + Danto + Wollheim. Sorular: "Güzel nedir? Sanat nedir? Beğeni objektif mi öznel mi?". **(5) MANTIK (Akıl Yürütme Teorisi)**: Geçerli çıkarımın yapısı + biçimsel kurallar. Aristoteles "Organon" + Frege "Begriffsschrift" 1879 + Russell-Whitehead "Principia Mathematica" 1910-1913. 2 ana tür: Tümdengelim (deductive) + Tümevarım (inductive). Modern dallar: Önerme + Yüklem + Modal + Bulanık + Olabilirlik mantığı. **+ ALT DALLAR**: Siyaset Felsefesi + Bilim Felsefesi + Din Felsefesi + Dil Felsefesi + Zihin Felsefesi + Tarih Felsefesi + Kültür Felsefesi.

**VIRTUE ETHICS TAM GELİŞİM HATTI**: **(1) ARİSTOTELES KÖKEN (MÖ 350)**: "Nikomakhos'a Etik" (Ethika Nikomakheia) eseri — Aristoteles'in oğlu Nikomakhos için + 10 kitap. **Ana kavramlar**: (a) **Arete** (Yunanca ἀρετή) = erdem/mükemmellik. (b) **Eudaimonia** = mutluluk/refah/iyi yaşam (telos = nihai amaç). (c) **Phronesis** = pratik bilgelik. (d) **Hexis** = karakter durumu (alışkanlık). (e) **Altın orta yol** (chrysos mesotes) — cesaret = korkaklık ile ataklık arasında, cömertlik = cimrilik ile savurganlık arasında. **(2) ANTİK GELİŞİM**: Stoacılar (Epiktetos + Marcus Aurelius + Seneca) + erdem temelli yaşam. **(3) ORTAÇAĞ**: Thomas Aquinas "Summa Theologica" — Aristoteles'i Hristiyanlık ile sentezleme + dini erdemler (iman + ümit + sevgi) + kardinal erdemler (cesaret + adalet + bilgelik + ölçülülük) birleştirme. **(4) AYDINLANMA DURAKSAMA (17-18. yy)**: Erdem etiği geri planda kaldı + Kant deontoloji (kural-temelli) + Bentham/Mill ütilitarizm (sonuç-temelli) baskın. **(5) MODERN CANLANMA 3 KİLIT FİGÜR**: (a) **G.E.M. Anscombe** (1919-2001) "Modern Moral Philosophy" 1958 makalesi — modern ahlak felsefesinin "yasa-temelli" yaklaşımını eleştirir + Aristoteles'e dönüş çağrısı + "consequentialist" terimini icat etti. (b) **Alasdair MacIntyre** (1929-) "After Virtue" 1981 — Aydınlanma projesinin başarısızlığı + "üzerinde uzlaşılan ahlaki anlatının kaybı" + topluluk pratikleri + tarihsel anlatılar + Aristoteles + Aquinas geleneğine dönüş. (c) **Philippa Foot** (1920-2010) "Natural Goodness" 2001 — neo-Aristotelyen naturalism + erdemlerin biyolojik temeli. **(6) ÇAĞDAŞ TARTIŞMALAR**: Rosalind Hursthouse "On Virtue Ethics" 1999 + Christine Swanton "Virtue Ethics" 2003 + uygulamalı erdem etiği (iş + tıp + çevre). **MACINTYRE ELEŞTİRİSİ**: Aydınlanma ahlak projesi (deontoloji + ütilitarizm + sözleşme teorisi) etiği "evrensel rasyonel ilkelere" indirgemeye çalışırken topluluk pratiklerini + tarihsel anlatıları gözardı etmiş → modern ahlak söyleminin parçalanması. **TÜRK FELSEFE**: İoanna Kuçuradi "Etik" + Harun Tepe "Etik ve Meslek Etikleri" + Doğan Özlem.

**FOUCAULT BİOPOLİTİKA TAM REHBERİ**: **TANIM**: Biopolitika (biopouvoir) — Michel Foucault'nun "Hapishanenin Doğuşu" (Surveiller et punir) 1975 + "Cinselliğin Tarihi" (Histoire de la sexualité) Vol I 1976 + Collège de France dersleri 1975-1979'da geliştirdiği iktidar analitiği. **3 İKTİDAR BİÇİMİ**: (1) **Egemen iktidar (pouvoir souverain)** Orta Çağ-erken modern + "öldürebilen + yaşatmaya izin veren" (Hobbes Leviathan 1651) + makro tepe-aşağı + nadir görünür ama mutlak. (2) **Disiplinci iktidar (pouvoir disciplinaire)** 18. yy + mikro-iktidar + tek tek bedenleri hizalama + 5 kurum (hapishane + hastane + okul + fabrika + kışla) + **Panopticon** (Bentham 1791 — Foucault'nun ana metaforu) + "uysal bedenler" (corps dociles). (3) **Biyopolitika (biopouvoir)** 19. yy + nüfusu bir bütün olarak yönetim nesnesi (population as object of government) + "yaşatan iktidar" (faire vivre, laisser mourir — yaşatma, ölmesine izin verme) + istatistik + halk sağlığı + epidemioloji + demografi. **2 ÖLÇEK**: (a) **Mikro-ölçek**: disiplinci kurumlar bireysel bedenleri normalleştirir. (b) **Makro-ölçek**: biyopolitika nüfusu bir bütün olarak yönetir. Modern iktidar **iki ölçekte birden** işler. **GOVERNMENTALITY (gouvernementalité)**: Collège de France 1978 dersi + devletin "nüfus yönetim sanatı" + neoliberalizm analizi + 16. yydan günümüze yönetim rasyonalliğinin tarihselleşmesi. **POWER/KNOWLEDGE (Pouvoir/Savoir)**: İktidar ve bilgi içiçedir + epistemik rejimler + diskursif formasyonlar — "Bilgisi olmayan iktidar yok, iktidarsız bilgi yok". **MODERN DEVLET İLİŞKİSİ**: (a) Doğum + ölüm + sağlık + üreme + göç + epidemiyoloji devlet politikaları haline gelir. (b) Halk sağlığı + sosyal güvenlik + nüfus politikaları + aşı programları + COVID-19 yanıtları biopolitik müdahalelerdir. (c) **Statistik** (istatistik) — devletin nüfusu hesaplaması (state-istics kelime kökeni). (d) **Eugenics** + nüfus mühendisliği + neredeyse her devlet modern dönemde biopolitik aygıtlar kullanır. **MİRAS**: Giorgio Agamben (Homo Sacer 1995 — bare life + state of exception) + Antonio Negri-Michael Hardt (Empire 2000 — biopolitical production) + Achille Mbembe (necropolitics 2003 — Yaşatan iktidar yerine öldüren iktidar — Filistin/sömürge örnekleri) + Judith Butler (precarious life + grievability) + Roberto Esposito (immunitas/communitas). **COVID-19 BİOPOLİTİĞİ**: Agamben + Butler + Žižek pandemi tartışmaları + sokağa çıkma yasakları + aşı zorunlulukları + biyometrik takip — modern biopolitiğin yoğunlaşması. **TÜRK SOSYOLOJİ**: Ahmet Bekmen + Ferda Keskin + Ali Akay Foucault çevirileri + Metis Yayınevi + Boğaziçi Sosyoloji bölümü.

**20. YY BİLİM FELSEFESİ 4 ANA FİGÜR TAM REHBERİ**: **(1) KARL POPPER (1902-1994) Avusturyalı-İngiliz**: "Bilimsel Araştırmanın Mantığı" 1935 (Almanca) / 1959 (İngilizce) + **yanlışlanabilirlik (falsifiability) ölçütü** — bir teorinin bilimsel olması için yanlışlanabilir olması gerekir + tüm bilim "varsayım ve çürütme" (conjectures and refutations 1963) + Marksizm + psikanaliz yanlışlanamaz → bilim değil tezi + "Açık Toplum ve Düşmanları" 1945 (Plato/Hegel/Marx eleştirisi) + Liberal demokrasi savunusu. **(2) THOMAS KUHN (1922-1996) Amerikalı**: "Bilimsel Devrimlerin Yapısı" (The Structure of Scientific Revolutions) 1962 — 20. yy en etkili felsefe kitaplarından biri (1M+ baskı) + **paradigma kavramı** + bilim 4 evre döngüsü: (i) **normal bilim** (paradigma içinde sorun çözme), (ii) **kriz** (anomaliler birikme), (iii) **devrim** (paradigma değişimi), (iv) **yeni normal bilim**. **Incommensurability** (ölçüştürülemezlik) — paradigmalar arası dil + dünya görüşü farkı + Popper'a eleştiri olarak gelişmiş + sosyolojik görelilik (relativism) suçlaması. **(3) IMRE LAKATOS (1922-1974) Macar-İngiliz**: "Bilimsel Araştırma Programları Metodolojisi" (Methodology of Scientific Research Programmes) 1970-1978 + **araştırma programı yapısı**: (a) **sert çekirdek (hard core)** — değişmez temel hipotezler, (b) **koruyucu kuşak (protective belt)** — değiştirilebilir yardımcı hipotezler, (c) **negatif keskinlik (negative heuristic)** — sert çekirdeği koruma kuralı, (d) **pozitif keskinlik (positive heuristic)** — programın gelişme yönü. **Program 2 türde**: **ilerici (progressive)** — yeni olgular tahmin ediyor vs **dejeneratif (degenerative)** — ad hoc savunma. **Popper + Kuhn arası orta yol**. **(4) PAUL FEYERABEND (1924-1994) Avusturyalı-Amerikan**: "Yönteme Karşı" (Against Method) 1975 + **epistemolojik anarşizm** + "anything goes" (her şey gider) + bilim ile mit/din arasındaki sınır geçirgendir + bilim yöntemi yoktur (no method) + Galileo bile aslında "rasyonel olmayan" stratejiler kullandı + bilim demokratikleştirilmeli + uzman otoritesi reddedilmeli + "Free Society" 1978 + bilimsel rasyonalizmin demokrasiye engel olduğu tezi. **KARŞILAŞTIRMA**: Popper rasyonel + tek doğru bilim + sıkı yanlışlanabilirlik / Kuhn sosyolojik + paradigma değişimi + ölçüştürülemezlik / Lakatos rasyonel + esnek + araştırma programı + ilerici-dejeneratif / Feyerabend anarşist + yöntem yok + bilim mit-benzer. **GÜNÜMÜZ**: Larry Laudan + Ian Hacking + Bas van Fraassen + Bruno Latour (sosyal inşacı) + Helen Longino (feminist bilim felsefesi) tartışmalarına devam ediyor. **TÜRK FELSEFE**: Cemal Yıldırım "Bilim Felsefesi" + Doğan Özlem "Felsefe ve Doğa Bilimleri" + Yeditepe + Bilkent + Boğaziçi Felsefe doktora programları + Felsefe Tartışmaları dergisi.

**HERMENEUTİK 4 KİLİT FİGÜR GELİŞİMİ**: **HERMENEUTİK KÖKEN**: Yunanca Hermēneuein (yorumlamak) + Hermes (tanrıların habercisi) + Antik çağdan Kutsal Kitap yorumuna geniş gelenek. **(1) FRIEDRICH SCHLEIERMACHER (1768-1834) ALMAN**: Berlin Üniversitesi teoloji + filoloji profesörü + romantik dönem. "Hermeneutik ve Eleştiri" dersleri (ölümünden sonra yayımlandı) — Kutsal Kitap yorumunu **genel yorum bilimi** haline getirme + dilbilgisel + psikolojik yorum + **hermeneutik döngü** (parça-bütün ilişkisi) ilk formülasyonu + yorumlayıcının yazarı "kendinden daha iyi anlayabilmesi" idealizmi. **(2) WILHELM DILTHEY (1833-1911) ALMAN**: Berlin Üniversitesi felsefe profesörü + İnsan bilimleri (Geisteswissenschaften) kuramcısı. "Bilim ve Tin Bilimlerine Giriş" 1883 + **"Anlama" (Verstehen)** vs **"Açıklama" (Erklären)** ayrımı — doğa bilimleri açıklama yapar, insan bilimleri anlama yapar + **Erlebnis-Ausdruck-Verstehen** (yaşantı-ifade-anlama) üçlüsü + Schleiermacher'i sistematikleştirme + Yorum 19. yy psikoloji + epistemoloji çevresinde. **(3) MARTIN HEIDEGGER (1889-1976) ALMAN**: Freiburg + Marburg + "Sein und Zeit" 1927 + Husserl öğrencisi → eleştirmeni. **Hermeneutik'in Ontolojik Dönüşü**: anlama (Verstehen) sadece bir bilme tarzı değil, **Dasein'in temel varoluş tarzı** + insan zaten yorumlayıcı varlık + ön-yapı (Vor-Struktur des Verstehens) + ön-sahip-olma (Vorhabe) + ön-görü (Vorsicht) + ön-kavrayış (Vorgriff). Heidegger hermeneutik'i metodolojiden ontolojiye taşıdı + Gadamer'in mentörü. **(4) HANS-GEORG GADAMER (1900-2002) ALMAN**: Heidegger öğrencisi + Heidelberg Üniversitesi felsefe profesörü + 102 yıl yaşadı + **"Hakikat ve Yöntem" (Wahrheit und Methode) 1960** — 20. yy hermeneutiğin ana yapıtı. **ANA KAVRAMLAR**: (a) **Felsefi Hermeneutik** — yorum sadece bir yöntem değil, varlık-anlama temel hali. (b) **Ön-yargı (Vorurteil)** — Aydınlanma "ön-yargısızlık" idealine karşı + ön-yargılar anlamayı **mümkün kılan** koşullar + yorumlayıcı her zaman tarihsel-kültürel olarak konumlanmıştır + meşru ön-yargı vs sahte ön-yargı ayrımı. (c) **Tarihsel-Etkili Bilinç** (wirkungsgeschichtliches Bewusstsein) — geçmiş metinler bizi etkileyen tarihsel bir etki dalgasıdır + objektif/dışsal bir bilgi nesnesi değil. (d) **Ufukların Kaynaşması** (Horizontverschmelzung) — yorumcu ufku + metin ufku birleşir + diyalog modeli + soru-cevap mantığı. (e) **Etkin Tarih** (Wirkungsgeschichte) — metnin tarihsel etkisi anlamayı oluşturur. **GADAMER-HABERMAS TARTIŞMASI** 1971 — Habermas: gelenek + iktidar ilişkisi (Critical Hermeneutics) + Gadamer: dilsel sınırlar + diyalog. **MODERN GELİŞMELER**: Paul Ricoeur "Le Conflit des interprétations" 1969 + Yorum-üzerine-yorum + Phänomenologie + Strukturalismus diyalog. **EVRİM ÖZET**: Schleiermacher (Kutsal Kitap → genel yorum) → Dilthey (insan bilimleri yöntemi) → Heidegger (ontolojik dönüş + Dasein'in temel yapısı) → Gadamer (felsefi sistematikleşme + ön-yargı + ufukların kaynaşması). **TÜRK FELSEFE**: Doğan Özlem Heidegger çevirileri + Hüsamettin Arslan "Epistemik Cemaat" + İoanna Kuçuradi Kant çevirisi + Heidegger "Varlık ve Zaman" Aziz Yardımlı çevirisi + Pelin Akın Gadamer çevirileri.

**ALES SÖZEL İLERİ TEST 3 ULTRA İLERİ HEDEF KİTLE**: (1) **Doktora başvuru hazırlığı** — Felsefe + Sosyoloji + Edebiyat + Hukuk + Siyaset Bilimi + Sosyal Antropoloji + Tarih + İletişim doktora programları + ALES 70+ üst sıra üniversiteler (Boğaziçi + ODTÜ + İstanbul Üniversitesi + Bilkent + Sabancı + Koç + Yıldız Teknik + Galatasaray + Hacettepe + Marmara + Ankara). (2) **Yüksek Lisans tezli üst sıra** — ALES 65+ üst sıra programlar (Sosyal Bilimler Enstitüsü tezli yüksek lisans). (3) **Doçentlik hazırlığı** — Yardımcı Doçent + Doçent unvanları + UAK ALES 65 + yabancı dil 65 + akademik yayın baraj. (4) **KPSS A grubu adayları** — Sözel ağırlıklı puan türü (GUY + VMY + Hazine UY + BDDK + SPK + TCMB + Sayıştay DY) — paragraf çıkarım + cümle yorum + soyut analoji KPSS A'da da kritik. (5) **Akademisyen kariyer hedefi** — felsefe + sosyoloji + edebiyat + hukuk akademik kariyer + uluslararası program (Erasmus + Marie Curie + Fulbright) hazırlık. (6) **STS Hukuk / HMGS / İYÖS adayları** — Hukuk akademisi + idari yargı + ALES Sözel ileri akademik analiz becerisi paralel. **BEKLENEN BAŞARI**: 6/10+ (%60) = ALES Sözel ortalama. 7/10+ (%70) = ALES Sözel iyi seviye + Yüksek Lisans başvuru. 8/10+ (%80) = mükemmel + Doktora başvuru + akademik kariyer hazırlığı. 9/10+ (%90) = olağanüstü + Doçentlik adaylık + uluslararası akademik kariyer. **ZAMAN YÖNETİMİ**: 10 soru / 18 dk = 1.8 dk/soru (ALES Sözel gerçek tempo: 50 soru / 80 dk = 1.6 dk/soru — Test 3 ULTRA İLERİ benzer ritim + derin düşünmek için). **ALES SÖZEL GENEL HAZIRLIK**: Düzenli akademik klasikler okuma + Türk felsefe literatürü + TÜBA + TÜBİTAK + ULAKBIM dergi makaleleri + felsefe sözlüğü + ALES geçmiş sınav 5+ yıl + Yargı + Yediiklim + Pegem ALES Sözel hazırlık + KPSS A grubu paralel hazırlık.