Türk Hukuk Terminolojisi Sözlüğü

TMK m. 2 — herkesin hak elde ederken ve borcunu yerine getirirken dürüst davranması. Türk hukukunun altın maddesi.

Tarafların sözleşmenin konusu + şartları + tarafını özgürce belirleme hakkı. Türk Borçlar Kanunu temel ilke.

Bir eylem veya durumun hukuk normuna uygunsuzluğu. Suç teorisi + haksız fiilde temel kavram.

Suç ve ceza ancak kanunla konulur (TCK m. 2). Ceza hukukunda kıyas yasağı + geriye yürümezlik ilkesi.

Bir hukuki işleme önceden verilen onay. Kişilik hakları, tıbbi müdahale gibi alanlarda kritik.

Hukuki işlem; bir kişinin mal + hak üzerinde hukuki sonuç doğuran iradesi.

Mülkiyet edinimi. Taşınır için teslim + zilyetlik, taşınmaz için tapuya tescil.

Bir kişinin hukuki işlem yapma yeteneği. Tam ehliyet 18 yaşında başlar (TMK m. 10).

Hak ve borç sahibi olabilme yeteneği. Sağ doğumla başlar, ölümle sona erer (TMK m. 8).

Mirasçının yasal olarak mahrum edilemeyeceği miras payı (TMK m. 506).

Bir mal üzerinde fiili hakimiyet. Mülkiyetten bağımsız olabilir; zilyetlik davalarında korunur (TMK m. 973+).

Ana baba'nın çocuk üzerindeki bakım + eğitim + temsil hakkı (TMK m. 335).

Eşler arasındaki mal ilişkileri. 2002 TMK'dan itibaren yasal rejim: edinilmiş mallara katılma.

İki taraf arasındaki borç/alacak bağı. Kaynakları: sözleşme, haksız fiil, sebepsiz zenginleşme.

Bir edimin karşılığı olan bedel veya edim. Common Law "consideration" ile tam örtüşmez — Türk hukukunda sözleşme için zorunlu değil.

Borcun gereği gibi yerine getirilmesi. İfa yeri + zamanı + şekli kanunda düzenlenmiştir.

Borçlunun borcunu zamanında ifa etmemesi. Faiz + tazminat sorumluluğu doğar (TBK m. 117).

Hukuka aykırı + kusurlu bir eylemle başkasına verilen zarar. Tazminat doğuran kaynak (TBK m. 49).

Sözleşmeye aykırı davranış halinde ödenecek önceden kararlaştırılmış miktar (TBK m. 179-182).

Hukuki sebep olmadan başkasının malvarlığı aleyhine zenginleşme. İade yükümlülüğü (TBK m. 77+).

Ticari işletme işleten gerçek veya tüzel kişi (TTK m. 12).

Paylar bölünmüş sermaye şirketi. Minimum 250.000 ₺ sermaye (2024). TTK m. 329+.

Ortakların sorumluluğu taahhüt ettikleri sermayeyle sınırlı şirket. Minimum 50.000 ₺ (2024). TTK m. 573+.

Hak içerdiği belge ile bağlantılı senet. Çek, bono, poliçe başlıca türler.

Dürüstlüğe aykırı rekabet fiilleri. TTK m. 54-63. Tazminat + durdurma davaları.

Suçun kanuni tanımındaki unsurları bilerek ve isteyerek gerçekleştirme (TCK m. 21).

Gereken dikkat + özeni göstermeme sonucu meydana gelen suç (TCK m. 22).

Haksız saldırıya karşı orantılı savunma. Hukuka aykırılığı ortadan kaldırır (TCK m. 25).

Eylemin bir suç tanımına uyması. Suç teorisinin ilk aşaması.

Birden fazla kişinin suça katılması. Fail, azmettiren, yardım eden ayrımları (TCK m. 37-39).

Sanığı ceza yargılamasında temsil eden avukat (CMK m. 149-156).

Savcının şüpheli hakkında mahkemeye sunduğu suç duyurusu (CMK m. 170).

Hukuki uyuşmazlığın mahkeme kararıyla çözümü için yapılan başvuru.

Bir iddiayı kanıtlama sorumluluğu. Genel kural: iddia eden ispatlar (HMK m. 190).

Kararın yalnızca hukuki uygunluğunun Yargıtay tarafından denetlenmesi (HMK m. 361+; CMK m. 286+).

Bölge Adliye/İdare Mahkemesi tarafından kararın hem maddi hem hukuki incelemesi.

Dava süresince hak + malvarlığının korunması için geçici tedbir (HMK m. 389+).

Borçlunun mallarına icra dairesi tarafından el konulması (İİK m. 78+).

Yasama, yürütme ve yargı erklerinin ayrı organlar tarafından kullanılması (Anayasa m. 7-9).

Anayasa'da güvence altına alınmış hakların ihlali durumunda AYM'ye başvuru (2010'dan beri).

İdarenin tek yanlı irade açıklamasıyla hukuki sonuç doğurduğu işlem. İptal davasının konusu.

İdari işlemin hukuka aykırılığı iddiasıyla iptal talebi. 60 gün dava süresi (İYUK m. 2/1-a).

İdarenin kendisine yüklenebilen kusur. İdari sorumlulukta temel kavram.

Yabancı unsurlu hukuki ilişkide hangi ülkenin hukukunun uygulanacağının belirlenmesi. MÖHUK konusu.

Yabancı mahkeme kararının Türkiye'de hukuki etkisi + icrası. MÖHUK m. 50-59.

Ticari uyuşmazlıkların mahkeme yerine hakem kararıyla çözümü. Uluslararası + iç tahkim (HMK m. 407+).

Yabancı hukukun uygulanmasını engelleyen temel değerler. Kanunlar ihtilafında istisna.

Lahey Sözleşmesi çerçevesinde yabancı resmi belgelerin onay mührü. Uluslararası belge değişiminde kritik.

İki devlet arasındaki karşılıklı davranış ilkesi. Yabancı kararlarının tanınmasında şart.

Taraflar arasındaki hukuki uyuşmazlık.

Ceza yargılamasında suçlu bulunma + ceza verilme.

Ceza yargılamasında sanığın suçsuz bulunması.

Bir irade beyanının yöneldiği kişi. Özellikle kambiyo senedinde.

Avukat tarafından temsil edilen kişi.

Bir kişinin başkası adına hukuki işlem yapma yetkisi (TBK m. 502+).