Bu içerik KPSS DHBT sınav hazırlığı amaçlı akademik rehberdir. Tarihsel olaylar ve şahsiyetler akademik kaynaklara dayanılarak sunulmuştur.
İslam Tarihi: 14 Asırlık Akış
İslam Tarihi DHBT'de ortalama 10 soru (%12,5) ağırlıkla orta-yüksek öneme sahiptir. Ana dönemler: Siyer (Asr-ı Saadet), Dört Halife, Emeviler, Abbasiler, Selçuklu-Osmanlı, Modern Dönem.
Siyer-i Nebi: Hz. Peygamber'in Hayatı
Mekke Dönemi (570-622)
| Yıl (Miladi) | Olay |
|---|---|
| 570 | Hz. Peygamber'in doğumu (Fil Yılı) |
| 575 | Sütannesi Halime'den dönüş — 5 yaşında |
| 576 | Annesi Amine'nin vefatı — 6 yaşında |
| 578 | Dedesi Abdülmuttalib'in vefatı — amcası Ebu Talib'in himayesi |
| 595 | Hz. Hatice ile evlilik — 25 yaşında |
| 605 | Kâbe'nin tamiri — Hacer-i Esved hakem olayı |
| 610 | Nübüvvet başlangıcı — Hira mağarasında ilk vahiy (Alak 1-5) |
| 610-613 | Gizli davet dönemi (3 yıl) |
| 613 | Açık davet başlangıcı (Şuara 214 ile) |
| 615 | İlk Habeşistan hicreti — Necaşi himayesi |
| 619 | Hüzün yılı — Hz. Hatice + Ebu Talib'in vefatı |
| 620 | İsrâ ve Miraç — beş vakit namaz farz kılındı |
| 621 | Birinci Akabe Biati (12 kişi) |
| 622 | İkinci Akabe Biati (73 kişi) + Hicret |
Medine Dönemi (622-632)
| Hicri Yıl | Miladi | Olay |
|---|---|---|
| 1 | 622 | Hicret, Mescid-i Nebevi, Medine Vesikası |
| 2 | 624 | Bedir Gazvesi — İlk büyük zafer; oruç+zekat farz kılındı |
| 3 | 625 | Uhud Gazvesi — okçuların yer değiştirmesi; Hz. Hamza şehadeti |
| 5 | 627 | Hendek Gazvesi — Selman-ı Farisi'nin önerisiyle hendek kazıldı |
| 6 | 628 | Hudeybiye Anlaşması — 10 yıl sulh |
| 7 | 629 | Hayber'in fethi; kıble Mescid-i Aksa'dan Kâbe'ye çevrildi (daha önce olmuştu) |
| 8 | 630 | Mekke'nin Fethi + Huneyn Gazvesi |
| 9 | 630-631 | Tebük seferi — son gazve; Senetü'l-Vüfud (elçilik yılı) |
| 10 | 632 | Veda Haccı + Veda Hutbesi |
| 11 | 632 | Hz. Peygamber'in vefatı (8 Haziran 632 — 12 Rebiulevvel) |
Hulefâ-i Râşidîn (Dört Halife Dönemi, 632-661)
- Hz. Ebu Bekir (632-634):
- Ridde savaşları (zekat vermeyen kabilelerle)
- Yemame Savaşı — 70 hafız şehit
- Kur'an'ın mushaf halinde cem'i (Zeyd b. Sabit başkanlığında)
- Hz. Ömer (634-644):
- Suriye, Irak, Mısır fethedildi
- Divan teşkilatı kuruldu
- Hicri takvim uygulamaya konuldu
- İran Sasani İmparatorluğu yıkıldı (Kadisiye, Nihavend)
- Ebu Lü'lü tarafından şehit edildi
- Hz. Osman (644-656):
- Kur'an'ın çoğaltılması ve ilgili illere gönderilmesi (mushafların standartlaştırılması)
- İlk donanma kuruldu (Muaviye yönetiminde)
- Kuzey Afrika ve Horasan fethi devam etti
- Asi gruplar tarafından şehit edildi (35/656)
- Hz. Ali (656-661):
- Cemel Vakası (Hz. Aişe-Hz. Ali) — ilk Müslümanlar arası çatışma
- Sıffîn Savaşı (Hz. Ali-Muaviye) — tahkim olayı
- Hariciler'in çıkışı — Nehrevan Savaşı
- İbn Mülcem tarafından şehit edildi
Emeviler Dönemi (661-750)
- Başkent: Şam
- Kurucu: Muaviye b. Ebu Süfyan
- İslam tarihinde saltanata geçiş — halifelik babadan oğula devretmeye başladı
- Önemli olaylar:
- Kerbela (680): Hz. Hüseyin'in Yezid ordusu tarafından şehit edilmesi
- İstanbul kuşatmaları — başarısız
- Emevi halifesi Abdülmelik döneminde para basma, Arapça resmi dil
- Endülüs'ün fethi (711 — Tarık b. Ziyad)
- İsmail tefsiri, hadis tedvin girişimleri
- Ömer b. Abdülaziz (717-720): "Emeviler'in beşinci halifesi" — adaletli, sadeliğiyle bilinir. Hadis tedvin emrini verdi.
- Küçük Zâb savaşı (750) ile yıkıldı — Abbasiler iktidara geldi
Abbasiler Dönemi (750-1258)
- Başkent: Bağdat (762'den itibaren)
- Kurucu: Ebu'l-Abbas es-Seffâh
- İslam medeniyetinin altın çağı:
- Beytü'l-Hikme — tercüme hareketi (Yunan felsefesi, Hint matematik, Fars edebiyatı)
- Felsefe: Kindi, Fârâbi, İbn Sina, Gazzâli
- Matematik: Hârezmî (cebir), Bîrûnî
- Tıp: Er-Râzî, İbn Sina (Kanun)
- Hadis tedvini: Kütüb-ü Sitte yazıldı (9. yüzyıl)
- Mezhepler kuruldu: Hanefi, Maliki, Şafii, Hanbeli
- Önemli halifeler:
- Hârûnürreşîd (786-809): Abbasi zirvesi
- Me'mûn (813-833): Beytü'l-Hikme'yi genişletti, Mutezile'yi resmi mezhep ilan etti (Mihne hadisesi)
- Zayıflama: Büveyhîler (945), Selçuklular (1055) fiilî iktidar
- Yıkılış: 1258 — Hülâgû'nun Bağdat'ı istilası — son halife Mu'tasım öldürüldü
Selçuklu ve Osmanlı Dönemi
Büyük Selçuklu (1037-1157)
- Kurucu: Tuğrul Bey
- 1055 — Bağdat'a girildi, fiilî iktidar
- Alparslan (1063-1072): Malazgirt Zaferi (1071) — Anadolu'nun kapıları açıldı
- Melikşah (1072-1092) ve Nizamülmülk — medrese sistemi (Nizamiye Medreseleri)
- Sünni İslam'ın savunucusu — Gazzâli'nin iltiması
Osmanlı İmparatorluğu (1299-1922)
- Kurucu: Osman Gazi (Söğüt)
- Önemli padişahlar ve dini politikalar:
- Yavuz Sultan Selim (1512-1520): Mısır seferi (1517), halifelik Osmanlıya geçti, Hicaz himayesi
- Kanûnî Süleyman (1520-1566): Osmanlı zirvesi, şeyhülislam Ebussuud fetvaları
- İlmiye teşkilatı: Medrese, müderris, kadı, müftü, şeyhülislam
- Medrese sınıfları: Haşiye-i Tecrid, Miftah, Telvih, Kırklı, Ellili, Sahn-ı Seman, Süleymaniye
Modern Dönem
- Osmanlı'dan Türkiye Cumhuriyeti'ne:
- 1924 — Halifelik kaldırıldı
- 1924 — Şer'iyye ve Evkaf Vekâleti kaldırıldı, Diyanet İşleri Başkanlığı kuruldu
- 1928 — Anayasa'dan din maddesi çıkarıldı
- 1937 — Laiklik anayasaya girdi
- İslam dünyasında modernleşme:
- Cemaleddin Afgani, Muhammed Abduh — ıslahatçı hareket
- Reşid Rıza — Menar Tefsiri
- İkbâl — İslam'da Dini Düşüncenin Yeniden Teşekkülü
Sahabe, Tabiin, Tebeu't-Tabiin
- Aşere-i Mübeşşere (Cennetle Müjdelenen 10): Hz. Ebu Bekir, Ömer, Osman, Ali, Talha, Zübeyr, Abdurrahman b. Avf, Sa'd b. Ebi Vakkas, Said b. Zeyd, Ebu Ubeyde b. Cerrah
- Meşhur sahabe alimler: İbn Abbas (Kur'an), İbn Mes'ud (Kur'an+hadis), Hz. Aişe (hadis+fıkıh), Ebu Hureyre (hadis), Muaz b. Cebel (fıkıh)
- Tabiin (sahabe'yi gören nesil): Hasan-ı Basrî, Said b. Müseyyeb, Mücahid, İkrime
- Tebeu't-Tabiin: Dört mezhep imamları bu nesle aittir (Ebu Hanife, Mâlik, Şâfi'î, Ahmed)
DHBT İslam Tarihi Çalışma Stratejisi
- Siyer kronolojisini ezberleyin — hicri/miladi yıllarıyla büyük olaylar
- Dört halifenin icraatları — her birinin özgün katkısı (özellikle Osman'ın Kur'an çoğaltması)
- Emevi-Abbasi geçişi — Küçük Zab savaşı, 750 tarihi
- Abbasi altın çağı — Beytü'l-Hikme, tercüme hareketi, 4 mezhep
- Osmanlı ilmiye teşkilatı — medrese hiyerarşisi, şeyhülislamlar
- Cumhuriyet dönemi dini kurumlar — Diyanet'in kuruluşu, laiklik süreci