Banka Faizi (Riba) ve Katılım Bankacılığı 2026 — DİB Fetvası

İslam'da Faiz (Riba) Nedir?

Riba: Karşılıksız verilen para veya mal üzerinden alınan fazla (faiz). Kur'an ve Sünnet tarafından kesin olarak yasaklanmıştır.

"Allah alışverişi helal, ribayı haram kılmıştır." (Bakara 275)

Riba Türleri

Riba el-Fadl (Mübadele Ribası)

• Aynı cins ve miktardaki malların peşin ama farklı miktarda değişimi
• Örnek: 1 kg altın ile 1.5 kg altın takas — haram

Riba en-Nesi'e (Vadeli Riba)

• Aynı cins malın vadeli değişimi
• Banka kredisi — bu kategoride: sermaye + vade sonunda fazla ödeme

DİB Yüksek Kurulu Görüşü

Diyanet İşleri Yüksek Kurulu'na göre:

• Klasik banka faizli mevduat → Haram (riba)
• Klasik kredi (faizli) → Haram
• Katılım bankacılığı (kar-zarar ortaklığı) → Caiz
• İkinci el araç/ev alımı için banka kredisi → Haram

Önemli: Zorunluluk halinde (öz zarurat) bazı durumlarda banka işlemi farklı değerlendirilebilir. Ancak tercih katılım bankacılığı olmalı.

Katılım Bankacılığı Nasıl Çalışır?

Temel Prensip

Katılım bankacılığı, İslami finans ilkelerine göre kar-zarar paylaşımı üzerine kuruludur. Sabit faiz yerine:

• Bankalar müşteri parasını gerçek yatırımlarda kullanır
• Kar elde edilirse belirli oranda paylaşılır
• Zarar oluşursa müşteri de zararın bir kısmına katlanır (teorik)

Türkiye'deki Katılım Bankaları

• Kuveyt Türk Katılım Bankası
• Albaraka Türk Katılım Bankası
• Türkiye Finans Katılım Bankası
• Vakıf Katılım
• Ziraat Katılım
• Emlak Katılım

Çağdaş Finans Meseleleri

Kredi Kartı

• Zamanında ödeme: Faiz oluşmazsa caiz
• Taksitli kullanım (faizli): Haram
• Ekstra alma / nakit çekme: Genellikle faizli — haram

Mevduat Faizi

• Vadeli mevduat (faizli): Haram
• Katılım hesabı: Caiz
• Vadesiz hesap (getirisiz): Caiz

Sigorta

Zorunlu Sigorta

• Devlet zorunlu: Trafik, sağlık vb. — caiz (zorunluluk)

İsteğe Bağlı Sigorta

• Klasik ticari sigorta — tartışmalı, bazı görüşlere göre haram
• Katılım (tekafül) sigortası — caiz, tercih edilmeli

Borsa ve Hisse

• İslami hisseler (helal sektör, helal işletme) — caiz
• Banka, alkol, kumar, domuz işi hisseler — haram
• BIST Katılım Endeksi — helal kabul edilen şirketler listesi

Kripto Para

• Tartışmalı — DİB Yüksek Kurulu henüz net fetva vermedi
• Bazı akademisyenler caiz, bazıları haram demektedir
• Spekülatif özellikler öne çıkıyor — dikkat

Ev Alma — Klasik Kredi vs Katılım

Klasik Banka Kredisi (Haram)

• Sabit faiz ödemesi
• DİB Yüksek Kurulu: Kesinlikle haram
• Zaruret iddiası — ev zarurat mı? Çoğu durumda değil

Katılım Bankası Ev Finansmanı (Caiz)

• Murabaha: Banka evi alıp size kar ile satar
• İcare ve tekafül ile beslenen model
• Faizli değil, sabit kar payı

Zaruret Durumları

İslam'da "zaruret haramı helal kılar" prensibi vardır, ancak bu çok dar uygulanır:

• Hayati tehlike (açlık, sağlık)
• Alternatif gerçekten yok
• Gerekli minimum miktar

Ev, araç gibi şeyler genellikle zaruret sayılmaz çünkü katılım bankacılığı alternatifi var.

Mesleki Öneriler

Din Görevlisi Olarak

İmam-hatip, vaiz vb. için önerilen mali hayat:

• Katılım bankasından maaş hesabı
• Acil ihtiyaç dışında kredi almaktan kaçınma
• Tekafül sigortası
• Katılım endeksinden yatırım (varsa)

Maaş Hesabı

• Devlet kurumları maaşı belirli bankalarda (genelde Ziraat, Vakıfbank)
• Ziraat Katılım veya Vakıf Katılım'a transfer mümkün
• Maaş girişi için vadesiz hesap (faizsiz) yeterli

Sıkça Sorulan Sorular

Banka kartı kullanmak haram mı?

Hayır, banka kartı para çekme aracı. Faiz oluşturmayan kullanım caiz. Ancak faizli mevduattan çekme aracı ise hesabın kendisi haram.

Faizli mevduattan gelen parayı ne yapmalıyım?

Fakire bağışlamak, yakın dostu olmayan fakirlere verilebilir. Kendi üzerine harcamak haram.

Kredi ile araba aldım, ne yapmalıyım?

Kalan borcunuzu mümkün olan en kısa sürede ödeyin. Allah'tan af dileyin. Sonraki alımlarda katılım bankasını tercih edin.

İşverenim maaşımı faizli hesaba yatırıyor. Sorumluluğum var mı?

Hayır. Sorumluluk işverende. Siz parayı alıp başka hesaba transfer edebilirsiniz.

Sigorta şirketinde çalışan Müslüman ne yapmalı?

Klasik sigorta şirketlerinin gelirleri tartışmalı. Mümkünse katılım sigortası şirketine geçiş. Zorunluluk halinde alternatifler aranmalı.

Borsada helal hisse var mı?

Evet. BIST Katılım Endeksi İslami kriterlere uygun şirketlerden oluşur. Araştırma yapıp uygun hisseler alınabilir.