Kazım İncebacak
Tefsir İlminin Doğuşu
Tefsir, Kur'an'ın anlamını açıklama ilmidir. Hz. Peygamber döneminden günümüze farklı ekoller gelişmiştir.
Tefsir Ekolleri
1. Rivayet Tefsiri (Tefsir bi'l-Me'sur)
Kur'an'ı Kur'an, hadis, sahabe ve tabiin rivayetleri ile tefsir etme.
Önemli Eserler
- Camiu'l-Beyan (et-Taberi, öl. 310/923): Rivayet tefsirinin en kapsamlı eseri
- Tefsiru'l-Kur'ani'l-Azim (İbn Kesir, öl. 774/1372): Popüler rivayet tefsiri
- ed-Dürru'l-Mensur (Suyuti, öl. 911/1505): Rivayet özeti
- Me'alimu't-Tenzil (Bağavi): Orta seviye rivayet
2. Dirayet Tefsiri (Tefsir bi'r-Re'y)
Akıl ve linguistik yöntemle yapılan tefsir. Müfessirin kendi yorumu önemlidir.
Önemli Eserler
- el-Keşşaf (ez-Zemahşeri, öl. 538/1144): Mutezile yorumlu, belağat odaklı
- Mefatihu'l-Gayb (Fahreddin er-Razi, öl. 606/1209): Felsefi-akli, 32 cilt
- Envaru't-Tenzil (Beyzavi, öl. 685/1286): Popüler dirayet
- İrşadu'l-Akli's-Selim (Ebussuud, öl. 982/1574): Osmanlı dönemi, edebi
- Ruhu'l-Meani (Alusi, öl. 1270/1854): Sonraki dönem özet
3. İşari Tefsir (Sufi Yorum)
Ayetin görünür anlamı yanında manevi/ruhani anlam.
Önemli Eserler
- Hakaiku't-Tefsir (Sülemi, öl. 412/1021)
- Letaifu'l-İşarat (Kuşeyri, öl. 465/1072)
- Arais'ul-Beyan (Tüsteri, öl. 283/896)
- Ruhu'l-Beyan (İsmail Hakkı Bursevi, öl. 1137/1725): Türkçe işari tefsir
4. Fıkhi Tefsir
Ayetlerin fıkhi hükümlerine odaklanan tefsir.
- Ahkamu'l-Kur'an (Cessas, Hanefi)
- Ahkamu'l-Kur'an (Kurtubi, Maliki)
5. Modern Tefsir (19-20. yy)
- el-Menar (Muhammed Abduh + Reşid Rıza): Reformist yaklaşım
- Fi Zilali'l-Kur'an (Seyyid Kutub): Hareket odaklı
- Tefhimu'l-Kur'an (Mevdudi): Politik-sosyal
- Hak Dini Kur'an Dili (Elmalılı Hamdi Yazır, 10 cilt): Türkçe klasik
- Kur'an Yolu (DİB, 5 cilt): DİB resmi tefsir
Türkçe Mealler
Resmi / Yaygın
- DİB Kur'an-ı Kerim Meali (Halil Altuntaş + Muzaffer Şahin)
- Elmalılı Hamdi Yazır (sadeleştirilmiş)
- Hasan Basri Çantay
- Süleyman Ateş
- Yaşar Nuri Öztürk
- Mustafa İslamoğlu
Tefsir Usulü Kavramları
Esbab-ı Nüzul
- Ayetlerin iniş sebepleri
- Tarihsel bağlam anlamada önemli
- El-Vahidi'nin Esbabu'n-Nüzul eseri
Nasih-Mensuh
- Nasih: Hükmü kaldıran
- Mensuh: Hükmü kaldırılan
- Abdurrahman b. Salim'in Nasih-Mensuh kitabı
Muhkem-Müteşabih
- Muhkem: Açık anlamlı (hüküm ayetleri)
- Müteşabih: Kapalı anlamlı (bazı sıfat ayetleri)
- Ali İmran 7: "...te'vilini Allah'tan başkası bilmez..."
Mekki-Medeni
- Mekki: Hicretten önce inen (86 sure)
- Medeni: Hicretten sonra inen (28 sure)
- Konu farkı: Mekki iman-ahiret; Medeni hukuk-ibadet
Kıraat İlmi
- Kıraat-ı Seba (7 imam): Nafi', İbn Kesir, Ebu Amr, İbn Amir, Asım (Hafs rivayeti yaygın), Hamza, Kisai
- Kıraat-ı Aşere (10 imam): 7 + Ebu Cafer + Halef + Ya'kub
Müfessirlerin Kronolojisi
- Sahabe: Hz. Ali, İbn Mes'ud, İbn Abbas (Tercümânu'l-Kur'an)
- Tabiin: Mücahid, Katade, Süddi
- Hicri 3. yy: Taberi (rivayet), İbn Ebi Hatim
- Hicri 5-6. yy: Zemahşeri (dirayet), Kuşeyri (işari)
- Hicri 7. yy: Razi, İbn Kesir
- Hicri 9-10. yy: Beyzavi, Suyuti, Ebussuud
- Modern: Abduh, Elmalılı, Mevdudi, Kutub
MBSTS'de Tefsir Soruları
- Tefsir ekolleri ayırt etme
- Önemli müfessirlerin vefat tarihleri
- Eserlerin hangi ekole ait olduğu
- Esbab-ı nüzul, nesih, muhkem-müteşabih kavramları
- Kıraat imamları ve şehirleri
- Mekki-Medeni sure özellikleri