MBSTS Hadis Usulü Derinlemesine: Ravi, Cerh-Tadil, Terminoloji 2026

Ravi Değerlendirme (Cerh ve Tadil)

Bir hadisin güvenilirliğini ravinin güvenilirliği belirler. Bu ilme ilm-i rical (kişi bilgisi) denir.

Ravinin Şartları

• İslam: Müslüman olmalı
• Akıl: Akıl sahibi
• Bulûğ: Ergenlik yaşı
• Adalet: Dürüstlük, takva
• Zabt: Ezberleme ve aktarma yeteneği

Cerh-Tadil Mertebeleri

Tadil Mertebeleri (Yüksek → Düşük)

1. Sikatün sikatün: En yüksek güven (kesinlikle güvenilir)
2. Sebt / Hüccet: Kesin delil, güvenilir
3. Sika: Güvenilir
4. Saduk: Doğru sözlü
5. Mahallühü's-sıdk: Doğruluğu yerinde
6. Şeyh: Yaşlı, kabul edilebilir

Cerh Mertebeleri (Hafif → Ağır)

1. Leyyin: Zayıflık
2. Zayıf: Kabul edilmez
3. Metruk: Terkedilmiş
4. Vahi: Temelsiz
5. Kezzab: Yalancı
6. Vazıl hadis: Hadis uyduran

Hadis Türleri (Sened Açısından)

Sened Kopukluğuna Göre

• Muttasıl: Sened kesintisiz, her ravi öncekinden alır
• Mu'an'an: "An" lafzı ile rivayet (kopukluk şüphesi)
• Mürsel: Tabiin, Hz. Peygamber'e nispet eder (sahabe atlanır)
• Munkatı: Sened ortasında ravi düşmüş
• Muallak: Sened başından bir veya daha fazla ravi düşmüş
• Mu'dal: Art arda 2+ ravi düşmüş

Kabul Derecesine Göre

• Sahih: Tüm şartlar tamam
• Hasen: Zabt'ta hafif zayıflık
• Zayıf: Bir veya daha fazla şart eksik
• Mevzu (Uydurma): Ravi veya metin uydurma

Mevzu (Uydurma) Hadis Alametleri

Sened Açısından

• Ravi yalanla tanınıyor (kezzab)
• Ravi itiraf etmiş (uydurma yazdığını)
• Ravi Hz. Peygamber'den görmesi imkansız (zaman)

Metin Açısından

• Kur'an'a açık muhalefet
• Sahih hadise muhalefet
• Akla aykırı büyük iddialar
• Küçük iş için büyük sevap vaatleri
• Tarih açıkça yanlış
• Dil bozukluğu

Hadis Ravileri Tabakaları

Tabakalar

1. Sahabe: Hz. Peygamber'i gören Müslümanlar
2. Tabiin: Sahabeyi gören (sahabeye iman ederek)
3. Etbau't-Tabiin: Tabiini gören
4. Eslâf: Onları takip eden

Önemli Muhaddisler

Sahabe Muhaddisleri (En Çok Hadis Rivayet Eden)

1. Ebu Hureyre (5374 hadis)
2. Abdullah b. Ömer (2630)
3. Enes b. Malik (2286)
4. Aişe bnt. Ebi Bekir (2210)
5. Abdullah b. Abbas (1660)
6. Cabir b. Abdullah (1540)
7. Ebu Said el-Hudri (1170)

Tasnif Dönemi Muhaddisleri

• İmam Malik (öl. 179/795): el-Muvatta — ilk hadis kitabı
• Ahmed b. Hanbel (öl. 241/855): el-Müsned (27.700 hadis)
• Buhari (öl. 256/870): el-Cami'u's-Sahih (7.275 hadis tekrarlarla)
• Müslim (öl. 261/875): Sahih-i Müslim (12.000 tekrarlarla)
• Tirmizi (öl. 279/892): Cami' / Sünen
• Ebu Davud (öl. 275/889): Sünen
• Nesai (öl. 303/915): Sünen
• İbn Mace (öl. 273/887): Sünen

Şerh Dönemi

• Hatib el-Bağdadi (öl. 463/1071): Hadis usulü kitapları
• Kadı Iyaz (öl. 544/1149): Müslim şerhi
• Nevevi (öl. 676/1277): Müslim şerhi + Erbain
• İbn Hacer el-Askalani (öl. 852/1449): Fethu'l-Bari (Buhari şerhi)

Hadis Usulü Kitapları

• İbn Salah (öl. 643): Ulumu'l-Hadis (Mukaddime)
• Nevevi: İrşadu Tüllabi'l-Hakaik
• Suyuti: Tedribu'r-Ravi
• İbn Hacer: Nuhbetü'l-Fiker

Hadis-i Kudsi vs Hadis-i Nebevi