MBSTS Fıkıh ve İlmihal (20 Soru): Konu Listesi, Öncelik ve Çıkan Sorular 2026

İlgili İçerikler: Sınav Yapısı (60 Soru) | Konu Ağırlık Görselleştirici

Fıkıh ve İlmihal: MBSTS'nin Omurgası

2026 DİB-MBSTS'nin 20 soruyla en ağırlıklı alanı Fıkıh ve İlmihaldir. Sınavın tam üçte birini (%33,3) tek başına oluşturan bu alanda yüksek başarı, MBSTS'den iyi puan almanın anahtarıdır.

Fıkıh; Müslümanın günlük hayatında Allah'ın hükümlerine uygun davranmasını sağlayan ilim dalıdır. İlmihal ise bu hükümlerin pratik uygulamasıdır. DİB-MBSTS'de bu alan, dört ana alt kategoriye ayrılır:

1. İbadet Fıkhı (8-10 Soru)

Sınavın en ağırlıklı alt alanı. Müslümanın 5 vakit namaz, oruç, zekat, hac gibi temel ibadetlerinde Hanefi fıkhının pratik uygulamaları sorulur.

Taharet (Temizlik)

• Necaset türleri: Necaset-i hafife (hafif pislik), necaset-i galiza (ağır pislik), miktarları ve hükümleri
• Sular: Mutlak su, mukayyed su, müsta'mel su, abdest ve gusül için kullanım
• Abdest: Farzları (4: yüz yıkamak, kolları yıkamak, başı meshetmek, ayakları yıkamak), sünnetleri, müstehapları, abdesti bozan haller
• Gusül: Farzları (3: ağzı yıkamak, burnu yıkamak, tüm vücudu yıkamak — Hanefi), gusül gerektiren haller (cünüplük, hayız, nifas)
• Teyemmüm: Şartları, tertibi, bozulma halleri
• Mest üzerine mesh: Süresi (mukim 24 saat, seferi 72 saat — Hanefi), şartları

Namaz

• Namazın farzları: İçinde 6 (iftitah tekbiri, kıyam, kıraat, rüku, secde, ka'de-i ahire), dışında 6 (vakit, abdest, hadesten taharet, necasetten taharet, setr-i avret, istikbal-i kıble)
• Namaz vakitleri: 5 vaktin başlangıç ve bitiş zamanları, vakit hesabı
• Cemaatle namaz: Şartları, imama uyma, masbuk-müdrik ayrımı
• Cuma namazı: Farz olma şartları, kılınış şekli, hutbe
• Bayram namazları: Vacip, ek tekbirler, kazaları
• Cenaze namazı: Farz-ı kifaye, dört tekbir, şartları
• Sehiv secdesi: Gerektiren haller, yapılış şekli

Oruç

• Ramazan orucu: Farz, niyet, başlangıç ve bitiş
• Orucu bozan haller: Bilerek (kefaret), unutarak (etki yok), şüpheli durumlar
• Kaza ve kefaret: Hangi hallerde kaza, hangilerinde kefaret (60 gün ardışık oruç veya 60 fakir doyurmak)
• İftiar (oruç açılması): Şartları, dua adabı
• İtikaf: Sünnet itikaf, mescid şartı

Zekat

• Nisab: Altın 80,18 gram, gümüş 561 gram, paranın altın nisab değerine göre hesabı
• Hawl: Bir yıl bekletme şartı
• Oran: 1/40 (%2,5)
• Ticaret malı zekatı: Stok değeri × %2,5
• Hayvan zekatı: Sığır, koyun, deve nisabları
• Toprak zekatı (öşür): Yağmurla sulanan: 1/10, suyla sulanan: 1/20
• Zekatın verileceği yerler: 8 sınıf (Tevbe 60)

Hac ve Umre

• Haccın farzları (3): İhram, vakfe (Arafat), tavaf (ziyaret tavafı)
• Haccın vacipleri: Sa'y, şeytan taşlama, kurban (temettü/kıran haccında), tıraş
• Hac türleri: İfrat, kıran, temettü
• İhram yasakları: Tıraş, koku, dikişli elbise, av, evlilik akdi
• Umre: Sünnet (Hanefi), şartları, tavaf ve sa'y

2. Muamelat (4-5 Soru)

Müslümanın günlük hayattaki ilişkilerine dair fıkhi hükümler. Alım-satım, kira, ortaklık, banka işlemleri.

• Bey' (alım-satım): Şartları, çeşitleri (selem, istisna), faiz (riba), helal-haram alışveriş
• İcare (kira): Şartları, kira süresi, kiralanan malın kullanımı
• Şirket türleri: Şirket-i milk, şirket-i akit, mudarebe, müşareke
• Vekalet ve kefalet
• Vakıf: Şartları, geri dönüşü
• Faiz (riba): Riba türleri, banka faizinin fıkhi durumu, alternatifler

3. Aile Hukuku ve Miras (3-4 Soru)

Nikah ve Aile

• Nikah şartları: İrade beyanı, şahitler (2 erkek veya 1 erkek + 2 kadın), velinin onayı (Hanefi: bazı durumlarda gerekli, bazı durumlarda değil)
• Mehir: Mehri musemma, mehri misil, ödeme zamanı
• Talak: Sünni talak, bid'i talak, ric'i ve bain talak
• İddet: Boşanmış kadın için 3 ay/3 hayız, vefat için 4 ay 10 gün
• Nafaka: Eş, çocuk, ana baba nafakası

Miras (Feraiz)

• Mirasçı sınıfları: Ashabu'l-furuz (kesin pay sahipleri), asabe (artan pay sahipleri), zevi'l-erham
• Hicab: Bir mirasçının diğerini engellemesi
• Avl ve red: Pay toplamlarının birden fazla veya az olması durumları

4. Fıkıh Usulü (3-4 Soru)

Fıkhi hükümlerin nasıl çıkarıldığını gösteren metodoloji. Mezhep farklarının kaynağı genellikle usul farkıdır.

Edille-i Şer'iyye (Asli Deliller)

1. Kitap (Kur'an): En üst delil
2. Sünnet: Hz. Peygamber'in söz, fiil ve takrirleri
3. İcma: Müctehidlerin bir konuda görüş birliği
4. Kıyas: Benzer durumlarda hükmün benzetilmesi (Hanefi: 4. delil)

Tali (İkincil) Deliller

• İstihsan: Daha güzel bulma — Hanefi mezhebinde önemli
• İstislah / Maslahat-ı Mürsele: Genel yarar
• Örf ve Adet: Toplumsal alışkanlık
• Sahabi sözü: Sahabilerin görüşü
• Şer'-u men kablena: Önceki şeriatler
• Sedd-i Zerai: Harama götüren yolların kapatılması

Hüküm Çeşitleri

• Farz, vacip, sünnet, müstehap, mübah
• Haram, mekruh tahrimi, mekruh tenzihi
• Sahih, fasit, batıl

DİB'in Resmi Çizgisi: Hanefi Mezhebi

DİB-MBSTS'de fıkhi sorular büyük oranda Hanefi mezhebi yaklaşımı üzerinden hazırlanır. Türkiye'nin yaygın mezhebi Hanefi olduğu ve Diyanet'in resmi çizgisi de bu olduğu için:

• Genel sorular Hanefi görüşüne göre
• Karşılaştırma soruları olabilir (Hanefi vs Şafii vs Maliki vs Hanbeli)
• Tartışmalı konularda DİB'in genel uygulaması esas alınır

Bu nedenle hazırlığınızda DİB Yayınları İslam İlmihali birincil kaynak olmalıdır. Ek olarak Diyanet İslam Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr) farklı mezhep görüşleri için referans noktasıdır.

Çıkmış Soru Trendleri

Son 5 yılın MBSTS sınavlarında fıkıh ve ilmihal alanında öne çıkan soru tipleri:

• Abdest ve namaz pratik durumlar (örn: hangi durumda namaz bozulur?)
• Zekat hesaplama (nisab, oran, hawl)
• Hac/umre pratik kuralları
• Ramazan oruç kefaret-kaza ayrımı
• Mehir ve nikah şartları
• Mezhep karşılaştırma (özellikle abdest, mest, gusül konularında)
• Fıkıh usulü kavramları (özellikle istihsan, kıyas)

Geçmiş soruları görmek için: DİB-MBSTS Çıkmış Sorular Arşivi

Çalışma Stratejisi: 4 Hafta Programı

Hafta 1: İbadet Fıkhı Temelleri

• Taharet ve abdest (3-4 gün)
• Namaz farzları, vacipleri (3-4 gün)
• Pratik durum soruları çözümü

Hafta 2: Oruç, Zekat, Hac

• Ramazan orucu detayları (2-3 gün)
• Zekat hesaplama (2-3 gün)
• Hac ve umre kuralları (3 gün)

Hafta 3: Muamelat ve Aile Hukuku

• Alım-satım, faiz (2 gün)
• Kira, ortaklık, vakıf (2 gün)
• Nikah, mehir, talak, iddet (3 gün)

Hafta 4: Fıkıh Usulü ve Tekrar

• Edille-i şer'iyye (2 gün)
• Tali deliller (2 gün)
• Mezhep karşılaştırması (1 gün)
• Genel tekrar + deneme sınavı (2 gün)

Önerilen Kaynaklar

• İslam İlmihali (Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları) — birincil kaynak (2 cilt)
• Diyanet İslam Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr) — terim ve kavram referansı
• İslam Hukuku Metodolojisi (Vehbe Zuhayli) — fıkıh usulü için
• Geçmiş yıl MBSTS soruları — uygulama pratiği

Sıkça Sorulan Sorular

Fıkıh için kaç saat çalışmalıyım?

20 soruluk Fıkıh ve İlmihal alanı için minimum 40-50 saat aktif çalışma önerilir. İbadet fıkhına en çok zaman ayrılmalı (15-20 saat), muamelat ve aile hukuku 10-15 saat, fıkıh usulü 10-15 saat.

Hanefi mezhebi dışında mezheplerin görüşlerini bilmem gerekir mi?

Karşılaştırma soruları gelebilir. Özellikle abdest, mest süresi, gusül, namaz farzları gibi temel konularda mezhep farklarını bilmek avantaj sağlar. Ancak detaya inmeniz gerekmez — temel farkları kavramanız yeterli.

Fıkıh usulü çok teorik, sınavda kaç soru gelir?

Fıkıh usulü genellikle 3-4 soru civarında. İhmal etmeyin — bu sorular ayırt edici niteliktedir. Edille-i şer'iyye, istihsan, kıyas, sedd-i zerai gibi temel kavramları mutlaka bilmelisiniz.

Pratik fıkhi durumlar nasıl çalışılır?

Her konu sonrası "Ne yaparsınız?" tarzı senaryo soruları çözmek faydalıdır. DİB Yüksek Kurulu fetva sayfasındaki sıkça sorulanlar (fetva.diyanet.gov.tr) gerçek hayat senaryolarını içerir ve sınava hazırlık için değerli bir kaynaktır.

Kaynak: Diyanet İşleri Başkanlığı İslam İlmihali, Diyanet İslam Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr), DİB Yüksek Kurulu fetvaları, ÖSYM 2026 DİB-MBSTS Kılavuzu.