2026 HMGS Usul Hukuku Koçluk Rehberi: HMK ve CMK

İlgili İçerikler: HMGS Rehberi | HMGS Soru Dağılımı | HMGS Ceza Hukuku

HMGS'ye hazırlanan birçok adayla koçluk sürecinde çalışırken fark ettiğim en kritik hata şu: usul hukukunu "prosedür ezberlemek" olarak görüyorlar. Oysa sınavda gelen sorular, madde numarası ezberi değil, yargılama mantığını kavrayıp kavramadığını ölçüyor. 2025 Nisan sınavında Hukuk Yargılama Usulü (HMK) sorularının büyük çoğunluğu dava şartları, delil türleri ve kanun yollarından geldi. CMK tarafında ise soruşturma ve kovuşturma aşamalarının birbirine karışmasını hedefleyen sorular dikkat çekti. 15 Ocak 2025 yönetmelik değişikliğiyle sınav 120 soruya çıktığında, HMK %10 ve CMK %5 ağırlığını korudu — yani usul hukukundan toplam 18 soru geliyor. Bu 18 soru, 70 barajını geçmen için tek başına belirleyici olabilecek büyüklükte.

Usul Hukuku'nun HMGS'deki Ağırlığı ve Stratejik Önemi

HMGS'de usul hukuku iki ana dalda karşına çıkıyor: Hukuk Yargılama Usulü (HMK) ve Ceza Yargılama Usulü (CMK). İlkinin ağırlığı %10 ile 12 soru, ikincisinin ağırlığı %5 ile 6 soru. Toplam 18 soru, sınavın %15'ini oluşturuyor. Bu oran, Medeni Hukuk'un (%12,5) bile üzerinde. Koçluk sürecinde adaylara hep şunu söylüyorum: "Usul hukukunu ihmal eden, maddi hukuku ne kadar iyi bilirse bilsin sınavda geride kalır."

Sınavda her sorunun puan değeri yaklaşık 0,83 (100/120). Dolayısıyla 18 usul sorusunun tamamını doğru yapan aday, sadece bu alandan yaklaşık 15 puan topluyor. 70 barajını düşünürsen, bu ciddi bir avantaj. Özellikle Medeni Hukuk veya Ticaret Hukuku gibi zorlayıcı alanlarda kayıp yaşayan adayları usul hukuku kurtarıyor — tabii doğru çalışmışlarsa.

Medeni Usul Hukuku (HMK): Temel Konular ve Çıkan Sorular

HMK tarafında HMGS soruları belirli konulara yoğunlaşıyor. Koçluk verdiğim öğrencilerle yaptığımız soru analizlerinde, bazı konuların neredeyse her sınavda karşımıza çıktığını gördük. İşte HMK'nın HMGS'de en çok soru gelen alt konuları:

Dava Türleri ve Dava Şartları

HMK soruları en sık dava türleri ayrımından geliyor. Eda davası, tespit davası ve inşai dava arasındaki farkı kavramak şart. 2025 Nisan sınavında bir soru, "aşağıdakilerden hangisi inşai dava değildir?" şeklinde geldi ve birçok aday yanıldı. Burada kilit nokta şu: eda davası bir şeyin yapılmasını veya verilmesini ister, tespit davası bir hukuki ilişkinin varlığını veya yokluğunu tespit ettirir, inşai dava ise yeni bir hukuki durum yaratır (boşanma gibi). Bu üçlü ayrımı olay bazlı çözmeden sınavda emin olamıyorsun.

Dava şartları da HMK'nın can alıcı noktası. Görev, yetki, hukuki yarar, taraf ehliyeti, dava ehliyeti — bunların hangisinin kesin dava şartı hangisinin ilk itiraz olduğunu karıştıran çok aday var. Görev ve kesin yetki dava şartı, itiraz olarak da sonraya bırakılamaz; mahkeme re'sen inceler. Ama kesin olmayan yetki itirazı ilk itiraz niteliğindedir ve süresinde ileri sürülmezse düşer. HMGS soruları tam da bu ayrımı test ediyor.

Delil Sistemi: İspat Yükü ve Delil Türleri

HMK'nın delil sistemi, HMGS'de neredeyse garantili soru gelen alan. Senet, yemin, tanık, bilirkişi, keşif ve uzman görüşü — bu altı delil türünü ve aralarındaki hiyerarşiyi bilmen gerekiyor. Kesin delil (senet, yemin, ikrar) ile takdiri delil (tanık, bilirkişi, keşif) ayrımı çok soruluyor. Özellikle senede karşı senetle ispat kuralı (HMK m. 201) ve bu kuralın istisnaları sınavda karşına çıkıyor.

İspat yükü konusu da kritik. Genel kural: iddia eden ispatla yükümlüdür (TMK m. 6). Ama HMK bazı hallerde ispat yükünü ters çeviriyor. Örneğin haksız fiilde kusur karineleri, iş hukukunda işverenin ispat yükümlülüğü gibi konularda sınav soruları çıkıyor. Koçluk verdiğim adaylardan biri, ispat yükü sorularında sürekli yanılıyordu. Sonra fark ettik ki sorun bilgi eksikliği değil, karinenin yönünü kavrayamamaktı. "Karine kimin lehine, ispat yükü kimin üzerinde?" sorusunu her olayda sorarak çözmeye başladığında doğru sayısı birden arttı.

Kanun Yolları: İstinaf ve Temyiz

HMK'daki kanun yolları sistemi 2016'da köklü bir değişikliğe uğradı. Bölge adliye mahkemelerinin (istinaf) devreye girmesiyle iki aşamalı kanun yolu sistemi oluştu. HMGS'de bu konudan mutlaka soru geliyor. Bilmen gerekenler:

• İstinaf süresi: Kararın tebliğinden itibaren 2 hafta (HMK m. 345)
• Temyiz süresi: İstinaf kararının tebliğinden itibaren 2 hafta (HMK m. 361)
• İstinaf parasal sınır (2026): Miktar veya değeri belirli bir parasal sınırın altındaki davalar istinaf edilemez
• Temyiz parasal sınır (2026): Bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı temyiz, belirli bir parasal sınırın üzerindeki davalarda mümkün
• Kesin nitelikteki kararlar: Bazı kararlar kesindir, kanun yoluna başvurulamaz

Burada dikkat edilmesi gereken husus, parasal sınırların her yıl güncellenmesi. 2026 sınavına gireceksen, güncel sınır değerlerini HMGS Rehberi sayfamızdan takip edebilirsin.

Ceza Muhakemesi Hukuku (CMK): Soruşturma ve Kovuşturma

CMK tarafı, HMK'ya göre daha farklı bir mantık gerektiriyor. Medeni usulde taraflar eşit konumdayken, ceza muhakemesinde devlet ile birey arasında bir denge kuruluyor. HMGS soruları da genellikle bu dengeyi — özellikle hakların korunması boyutunu — test ediyor. CMK'dan gelen 6 sorunun dağılımına baktığımızda, koçluk verdiğim adaylarla şöyle bir tablo çıkardık:

Soruşturma Aşaması: Temel Kavramlar

Soruşturma, suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen süreçtir. Bu aşamada Cumhuriyet savcısı yönetici konumunda, kolluk kuvvetleri ise savcının emrinde çalışıyor. HMGS'de bu aşamayla ilgili en çok karıştırılan konular:

• Gözaltı süresi: Bireysel suçlarda en fazla 24 saat (yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderme süresi hariç). Toplu suçlarda 4 güne kadar uzatılabilir.
• Tutuklama şartları: Kuvvetli suç şüphesi + tutuklama nedeni (kaçma şüphesi, delil karartma). Her iki şartın birlikte bulunması zorunlu.
• İfade alma ve sorgu farkı: Savcılıkta "ifade alma" yapılır, hâkim veya mahkeme önünde "sorgu" yapılır. Bu ayrım sınavda çok soruluyor.
• Müdafi hakkı: Şüpheli, soruşturmanın her aşamasında müdafiden yararlanabilir. Bazı suçlarda zorunlu müdafilik var.

Bu konularla ilgili daha geniş çerçeve için HMGS Ceza Hukuku çalışma rehberimize göz atmanı öneririm.

Kovuşturma Aşaması: Duruşma ve Hüküm

Kovuşturma, iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar süren aşamadır. Burada HMGS'de en çok test edilen konular:

• Duruşma ilkeleri: Doğrudanlık, yüze karşılık (müdafaa hakkı), sözlülük ve alenilik. Özellikle alenilik ilkesinin istisnaları (kapalı duruşma halleri) soruluyor.
• Delil değerlendirme: CMK'da hukuka aykırı delillerin kullanılamaması ilkesi çok kritik. "Hukuka aykırı yollarla elde edilen deliller, aleyhe olsun lehe olsun kullanılamaz" kuralı neredeyse her sınavda test ediliyor.
• Hüküm türleri: Beraat, mahkumiyet, düşme, ceza verilmesine yer olmadığı, güvenlik tedbirine hükmedilmesi ve davanın reddi. Bu altı hüküm türünün hangi hallerde verileceğini bilmek gerekiyor.

Koruma Tedbirleri: Yakalama, Arama, El Koyma

Koruma tedbirleri CMK'nın en pratik konusu ve HMGS'de sıkça soruluyor. Temel koruma tedbirleri: yakalama ve gözaltı, tutuklama, arama ve el koyma, telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi, gizli soruşturmacı görevlendirme ve teknik araçlarla izleme. Her birinin kendine özgü şartları, süreleri ve karar mercileri farklı. Mesela arama kararını kural olarak hâkim verir ama gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle de arama yapılabilir. Bu tür ayrıntılar HMGS'de doğrudan karşına çıkıyor.

Koçluk sürecinde bu konuyu anlatırken şöyle bir yöntem kullanıyorum: her koruma tedbirini "kim karar verir, ne kadar sürer, hangi suçlar için uygulanır" üçgeniyle öğretiyorum. Bu üç soruyu her tedbir için cevaplayabilen aday, sınavda zorlanmıyor.

HMK ve CMK Karşılaştırması: Ortak ve Farklı Yönler

HMGS'de bazen iki usul kanununu karşılaştıran sorular da gelebiliyor. HMGS soru dağılımı analizimizde bunu detaylandırıyoruz. İki usul hukuku arasındaki temel farkları bilmek, hem HMK hem CMK sorularında seni rahatlatır:

Bu tabloyu koçluk seanslarında adaylarla birlikte dolduruyoruz ve her karşılaştırma maddesine en az bir soru örneği eşliyoruz. Özellikle "taraflarca getirilme" ile "re'sen araştırma" ilkesi ayrımı, HMGS'de hem HMK hem CMK tarafında karşına çıkabiliyor. Medeni davada hâkim tarafların getirmediği delili kendiliğinden araştıramaz (istisnalar hariç), ama ceza davasında mahkeme resen her türlü delili araştırabilir. Bu temel fark, birçok sorunun anahtarı oluyor.

Kanun Yolları: Hem HMK Hem CMK İçin Kritik Alan

Kanun yolları, usul hukukunun her iki dalında da en çok soru gelen konulardan biri. HMGS'de kanun yollarıyla ilgili sorular genellikle süreleri, başvuru mercilerini ve inceleme kapsamını test ediyor. Koçluk verdiğim adaylarla hazırladığımız özet:

HMK Kanun Yolları

• İstinaf: İlk derece mahkemesi kararlarına karşı, 2 hafta içinde bölge adliye mahkemesine başvurulur. Hem maddi hem hukuki inceleme yapılır.
• Temyiz: Bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı, 2 hafta içinde Yargıtay'a başvurulur. Sadece hukuki inceleme yapılır (kural olarak).
• Yargılamanın yenilenmesi: Kesinleşmiş kararlara karşı olağanüstü kanun yolu. Hile, sahte belge, yeni delil gibi sınırlı sebeplerle başvurulabilir.

CMK Kanun Yolları

• İtiraz: Hâkim kararlarına karşı 7 gün içinde başvurulur. Tutuklama kararına itiraz en çok sorulan konulardan biri.
• İstinaf: İlk derece ceza mahkemesi hükümlerine karşı, 7 gün içinde bölge adliye mahkemesine başvurulur.
• Temyiz: Bölge adliye ceza daireleri kararlarına karşı, 15 gün içinde Yargıtay'a başvurulur.
• Kanun yararına bozma: Kesinleşmiş kararlardaki hukuka aykırılıklar için Adalet Bakanlığı'nın talebiyle Yargıtay'a başvurulur.

Dikkat edersen, HMK'da istinaf ve temyiz süreleri 2 hafta iken CMK'da istinaf 7 gün, temyiz 15 gündür. Bu süre farkı HMGS'de karşılaştırmalı olarak soruluyor. HMGS puan hesaplama aracımızla hedef puanını belirleyip usul hukukundan kaç net yapman gerektiğini hesaplayabilirsin.

HMGS'de Usul Hukuku Çalışma Stratejisi

Mentorluk sürecinde usul hukuku için en etkili bulduğum çalışma yöntemi şu: önce sistemi bir bütün olarak kavra, sonra detaylara in. Yargılama aşamalarını kronolojik sırasıyla öğren (dava açılması → dilekçeler aşaması → ön inceleme → tahkikat → sözlü yargılama → hüküm → kanun yolları). Bu akışı kafanda oturttuktan sonra her aşamanın detaylarını doldur.

Koçluk deneyimlerimden çıkardığım bir sonuç: usul hukuku çalışırken sadece kuru madde okumak yetersiz kalıyor. Her maddeyi bir olayla eşleştirmen lazım. Mesela HMK m. 114'teki dava şartlarını okurken kafanda bir dava senaryosu kur: "Davacının dava ehliyeti yoksa ne olur? Mahkeme bunu ne zaman inceler?" Bu tarz sorularla çalışmak, sınavda karşına çıkan olay bazlı soruları çok daha rahat çözmeni sağlıyor.

Sık Sorulan Sorular (FAQ)

HMGS'de usul hukukundan toplam kaç soru geliyor?

HMGS'de Hukuk Yargılama Usulü (HMK) %10 ağırlıkla 12 soru, Ceza Yargılama Usulü (CMK) %5 ağırlıkla 6 soru geliyor. Toplam 18 soru, 120 soruluk sınavın %15'ini oluşturuyor. Bu, İdari Yargılama Usulü (%2,5) ve Vergi Usul Hukuku (%2,5) hariç sadece bu iki ana usul dalının ağırlığı. Dolayısıyla usul hukuku HMGS'nin en yoğun alanlarından biri ve baraj puanını doğrudan etkiliyor.

HMK'da en çok hangi konulardan soru çıkıyor?

2025 sınavları analiz edildiğinde HMK'da en çok soru gelen konular: dava şartları ve dava türleri, delil sistemi (kesin delil-takdiri delil ayrımı), ispat yükü kuralları, kanun yolları (istinaf ve temyiz süreleri) ve yargılama usulleri (yazılı yargılama, basit yargılama) olarak öne çıkıyor. Bu beş konu alanı, HMK sorularının yaklaşık yüzde yetmişini kapsıyor.

CMK'da soruşturma ve kovuşturma farkı nedir?

Soruşturma, suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar olan aşamadır ve Cumhuriyet savcısı yönetir. Kovuşturma ise iddianamenin kabulüyle başlar ve hükmün kesinleşmesine kadar sürer, mahkeme yönetir. HMGS'de bu ayrım çok soruluyor çünkü bazı işlemler sadece soruşturma aşamasında, bazıları sadece kovuşturma aşamasında yapılabiliyor. Örneğin tutuklama kararını soruşturmada sulh ceza hâkimi, kovuşturmada mahkeme verir.

HMK ve CMK'daki kanun yolları süreleri farklı mı?

Evet, önemli farklar var. HMK'da istinaf süresi kararın tebliğinden itibaren 2 haftadır, temyiz süresi de 2 haftadır. CMK'da ise istinaf süresi hükmün açıklanmasından itibaren 7 gündür, temyiz süresi ise 15 gündür. Ayrıca CMK'da olağanüstü kanun yolu olarak "kanun yararına bozma" bulunurken HMK'da bu yol yoktur. Bu süre farklılıkları HMGS'de karşılaştırmalı olarak test ediliyor.

Usul hukukunu çalışırken en sık yapılan hata nedir?

Koçluk deneyimlerime göre en sık yapılan hata, usul hukukunu madde ezberi olarak çalışmak. HMK 450 madde, CMK 340 madde — hepsini ezberlemek ne mümkün ne gerekli. HMGS soruları madde numarası sormaz, mantık sorar. Doğru yaklaşım, yargılama sürecini bir bütün olarak kavramak ve her aşamayı somut olaylarla çalışmak. "Bu durumda hangi mahkeme görevli? Bu karara karşı hangi kanun yoluna gidilir?" gibi sorularla pratik yapan aday, ezberci adayı her zaman geçiyor.

Hukuka aykırı delil kuralı HMGS'de nasıl soruluyor?

CMK m. 206/2(a) ve m. 217/2 gereğince hukuka aykırı yollarla elde edilen deliller mahkemede kullanılamaz. HMGS'de bu konu genellikle olay bazlı sorulur: "Hâkim tarafından hukuka aykırı arama sonucu elde edilen delile dayanılarak mahkumiyet kararı verilmesi..." gibi senaryolar gelir. Burada kilit nokta, delilin lehe veya aleyhe olmasının fark etmemesi — hukuka aykırı delil her durumda kullanılamaz. Bu kuralın istisnaları sınırlıdır ve sınavda da bu sınırlar test ediliyor.

İdari Yargılama Usulü (İYUK) de usul hukuku sayılır mı?

Evet, İYUK da usul hukuku kapsamındadır ancak HMGS'de ayrı bir ders olarak %2,5 ağırlıkla yer alır ve bu rehberin konusu dışındadır. HMK ve CMK'dan farklı olarak İYUK'ta re'sen araştırma ilkesi geçerlidir ve yazılı yargılama esastır. HMGS İdare Hukuku rehberimizde İYUK konularını detaylıca ele alıyoruz.

Usul hukuku çalışmaya ne kadar zaman ayırmalıyım?

HMGS hazırlığının toplam süresine göre değişmekle birlikte, usul hukukuna en az toplam hazırlık sürenin yüzde yirmisini ayırmanı öneriyorum. Sınavın %15'ini oluşturan bir alan için bu oran yüksek gibi görünebilir ama usul hukuku diğer maddi hukuk derslerini de destekliyor. Borçlar Hukuku sorusunda bile "bu dava hangi mahkemede açılır?" diye soran HMGS, usul bilgini her alanda test edebilir. Altı haftalık yoğunlaştırılmış bir plan ile usul hukukunu sağlam kavrayabilirsin.