2026 HMGS İş Hukuku Konu Anlatımı: Koçluk Çalışma Rehberi

İlgili İçerikler: HMGS Rehberi | HMGS Sayacı | Konu Dağılımı

HMGS Hazırlık: Borçlar Hukuku | HMGS Konuları | Puan Hesaplama

İş Hukuku, HMGS'de doğrudan ayrı bir ders olarak yer almıyor ama Borçlar Hukuku Özel Hükümler bloğunun önemli bir parçası. Koçluk sürecimde gördüğüm şu: adaylar iş sözleşmesi konularını "Borçlar Özel'de zaten var" diye geçiştiriyor, sonra sınavda karşılarına iş hukuku ağırlıklı bir Borçlar sorusu gelince şaşırıyorlar. 4857 sayılı İş Kanunu ve 6098 sayılı TBK'nın hizmet sözleşmesi hükümlerini bir arada bilmek, HMGS'de özellikle Borçlar Özel kısmında fark yaratıyor.

İş Hukuku'nun HMGS'deki Yeri

HMGS'de ders dağılımına baktığında İş Hukuku adıyla ayrı bir kategori görmezsin. Ancak Borçlar Hukuku Özel Hükümler (%5 ağırlık, 6 soru) içinde hizmet sözleşmesine ilişkin sorular gelme ihtimali yüksek. Ayrıca Ticaret Hukuku bloğunda da işçi-işveren ilişkisinin ticari boyutuna dokunan sorular çıkabiliyor.

İş Sözleşmesinin Temelleri

İş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) ücret ödemeyi üstlendiği sözleşme. HMGS'de sıklıkla test edilen unsurlar:

• Bağımlılık unsuru: İş sözleşmesini diğer sözleşmelerden ayıran temel özellik. İşçinin, işverenin emir ve talimatlarına tabi olarak çalışması.
• Ücret unsuru: İş karşılığında ödenen para veya parayla ölçülebilen menfaat. Asgari ücretin altında ücret kararlaştırılamaz.
• İş görme unsuru: İşçinin kişisel olarak iş görmesi gerekir, başkasına devredemez.
• Süre: Belirli süreli ve belirsiz süreli iş sözleşmesi ayrımı. Esaslı neden olmadan belirli süreli yapılamaz.

Koçluk perspektifimden en sık sorulan konu: belirli süreli iş sözleşmesinin koşulları. 4857 sayılı İş Kanunu m.11'e göre belirli süreli iş sözleşmesi ancak "esaslı bir neden" varsa yapılabilir. Esaslı neden olmadan yapılan belirli süreli sözleşme, belirsiz süreli sayılır. Bu ayrım HMGS'de klasik bir soru kalıbı.

Fesih Türleri: HMGS'nin En Sevdiği Konu

Mentorluk sürecimde HMGS'deki iş hukuku sorularını analiz ettiğimde, fesih konusunun en ağırlıklı alan olduğunu gözlemliyorum. Fesih türlerini şu şekilde kategorize edebilirsin:

Kıdem ve İhbar Tazminatı

HMGS'de iş hukuku sorularının klasik konularından biri tazminat hesaplaması değil — hesaplama sorusu gelmez — ama tazminat hakkının doğup doğmadığı sorusu sıklıkla karşına çıkar. Borçlar Hukuku konu anlatımı rehberimiz bu konuyu daha geniş çerçevede ele alıyor.

Kıdem tazminatı hak kazanma koşulları:

• En az 1 yıllık kıdem süresi
• İş sözleşmesinin belirli nedenlerle sona ermesi (işverenin haksız feshi, işçinin haklı nedenle feshi, askerlik, emeklilik, kadın işçinin evlenmesi vb.)
• İşçinin kendi istifasında kıdem tazminatı ödenmez (haklı neden hariç)

İhbar tazminatı süreleri (İş Kanunu m.17):

İş Güvencesi ve İşe İade

İş güvencesi, HMGS'de sevilen konulardan biri çünkü koşulları çoktan seçmeli soru formatına çok uygun. İş güvencesinden yararlanma koşulları:

1. İşyerinde en az 30 işçi çalışması
2. İşçinin en az 6 aylık kıdeme sahip olması
3. Belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışılması
4. İşveren vekili olmamak (işletmenin bütününü yöneten)

Bu koşullardan birinin eksik olduğu bir olay verip "bu işçi iş güvencesinden yararlanabilir mi?" diye sormak klasik HMGS sorusu. İşe iade davası açma süresi de önemli: fesih bildiriminden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvuru zorunlu, arabuluculuk sonuçlanmazsa 2 hafta içinde dava açılmalı.

Usul hukuku rehberimiz iş mahkemesi yargılamasının usul boyutunu ele alıyor.

Toplu İş Hukuku Temelleri

HMGS'de toplu iş hukuku sorusu gelme ihtimali düşük ama sıfır değil. Temel kavramları bilmek faydalı:

• Sendika özgürlüğü: Anayasa m.51, işçi ve işverenlerin sendika kurma ve üye olma hakkı
• Toplu iş sözleşmesi: İşçi sendikası ile işveren veya işveren sendikası arasında yapılan sözleşme
• Grev ve lokavt: Anayasal haklar, yasal grev koşulları

HMGS İçin İş Hukuku Çalışma Stratejisi

Hazırlık sürecinde İş Kanunu'nun tamamını okumaya gerek yok. Madde 11 (belirli süreli), 17-21 (iş güvencesi), 24-25 (haklı nedenle fesih) ve 32-34 (ücret) bölümlerini sağlam kavramak HMGS için yeterli. Geri kalanı Borçlar Hukuku genel bilgiyle çözülebilir.

3 aylık sprint çalışma programımız İş Hukuku'nu Borçlar Hukuku çalışmasıyla nasıl entegre edeceğini gösteriyor.

Sıkça Sorulan Sorular

HMGS'de İş Hukuku ayrı bir ders mi?

Hayır, İş Hukuku HMGS'de ayrı bir ders olarak yer almıyor. Ancak Borçlar Hukuku Özel Hükümler bloğu içinde hizmet sözleşmesine ilişkin sorular gelebiliyor. TBK'nın hizmet sözleşmesi hükümleri (m.393-447) ve 4857 sayılı İş Kanunu'nun temel maddeleri bu sorularda referans alınıyor. Koçluk perspektifimden bakınca, iş hukuku bilgisi Borçlar soruları için ciddi avantaj sağlıyor.

Belirli süreli iş sözleşmesi hangi koşulda yapılabilir?

4857 sayılı İş Kanunu m.11'e göre belirli süreli iş sözleşmesi ancak "esaslı bir neden" varsa yapılabilir. Esaslı neden, işin niteliğinden doğan bir gereklilik olmalıdır — mevsimlik iş, proje bazlı çalışma, hastalık nedeniyle ikame gibi. Esaslı neden olmadan yapılan belirli süreli sözleşme baştan itibaren belirsiz süreli sayılır. Bu ayrım HMGS'de sıklıkla test ediliyor.

Haklı nedenle fesih ile geçerli nedenle fesih arasındaki fark nedir?

Haklı nedenle fesih (İş Kanunu m.24-25), sözleşmeyi derhal sona erdirme hakkı verir — bildirim süresi beklenmez. Sağlık nedenleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller, zorlayıcı nedenler haklı neden oluşturur. Geçerli nedenle fesih ise (m.18) iş güvencesi kapsamındaki işçiler için geçerlidir — bildirim süresine uyulmalı ve işçi feshe itiraz edebilir. İkisi arasındaki fark HMGS'de en çok karıştırılan konulardan biri.

İş güvencesinden kimler yararlanamaz?

Dört koşuldan biri eksikse iş güvencesi uygulanmaz: işyerinde 30'dan az işçi çalışması, işçinin 6 aydan az kıdemi olması, belirli süreli sözleşmeyle çalışılması veya işletmenin bütününü yöneten işveren vekili olunması. Ayrıca ev hizmetlerinde çalışanlar İş Kanunu kapsamı dışında olduğu için iş güvencesinden yararlanamaz. Bu koşullar sınavda sıklıkla test ediliyor.

Kıdem tazminatı hakkı hangi durumlarda doğar?

En az 1 yıllık kıdem şartıyla: işverenin haksız feshi, işçinin haklı nedenle feshi (m.24), emeklilik, askerlik, kadın işçinin evlenmesi nedeniyle ayrılması ve işçinin ölümü hallerinde kıdem tazminatı ödenir. İşçinin kendi isteğiyle istifasında (haklı neden olmaksızın) kıdem tazminatı ödenmez. İşçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeniyle (m.25/II) feshinde de kıdem tazminatı ödenmez.

İş mahkemesinde dava açmadan önce arabuluculuk zorunlu mu?

Evet, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'na göre iş davalarında (işe iade, tazminat, alacak vb.) dava açmadan önce arabulucuya başvuru zorunludur. Arabuluculuk süreci sonuçlanmadan dava açılırsa, dava usulden reddedilir. İşe iade davalarında fesih bildiriminden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurulması gerekiyor. Bu süre hak düşürücüdür.