EKYS Program Geliştirme ve Ölçme Değerlendirme: Mentorluk Destekli Konu Anlatımı

İlgili İçerikler: MEB-EKYS Rehberi | EKYS Sayacı | Konu Dağılımı

Program geliştirme ve ölçme değerlendirme, 2026 EKYS Eğitim Bilimleri alanının (%15, 12 soru) en sık soru gelen iki alt konusudur. Mentorluk sürecimizde bu konuların adaylar tarafından en çok karıştırılan ve "çok teorik geliyor" denilen alanlar olduğunu görüyorum. Ama işin gerçeği şu: bu konular somut örneklerle ele alındığında hem sınavda hem de yöneticilik pratiğinde çok işe yarıyor.

2026 EKYS 15 Mart 2026 tarihinde 80 soru ve 150 dakika üzerinden yapılacak. Eğitim Bilimleri'nden gelecek 12 sorunun önemli bir kısmı program geliştirme modelleri ve ölçme değerlendirme kavramlarından çıkıyor. Bu yazıda mentorluk perspektifinden her iki konuyu derinlemesine ele alıyorum.

Program Geliştirmenin Temel Kavramları

Program geliştirme, eğitim sürecinin planlanması, uygulanması ve değerlendirilmesini kapsayan sistematik bir çalışmadır. EKYS'de bu konudan gelen sorular genellikle program geliştirme modellerini, program türlerini ve program öğelerini sorar.

Öncelikle eğitim programı ile öğretim programı arasındaki farkı netlestirmek gerekiyor:

Program Geliştirme Modelleri: Tyler, Taba ve Diğerleri

EKYS'de en sık sorulan program geliştirme modelleri Tyler ve Taba modelleridir. Mentorluk çalışmalarımda adaylara bu iki modeli karşılaştırmalı öğrenmelerini öneriyorum çünkü soru genellikle "hangisi tümevarım, hangisi tümdengelim" formatında gelir.

Tyler Modeli (Rasyonel/Tümdengelim)

Ralph Tyler'ın 1949'da ortaya koyduğu bu model, program geliştirmenin "klasik" yaklaşımıdır. Dört temel soru etrafında şekillenir:

1. Hedefler: Okulun hangi eğitim amaçlarına ulaşması gerekir?
2. İçerik: Bu amaçlara ulaşmak için hangi yaşantılar sunulmalı?
3. Düzenleme: Bu yaşantılar nasıl organize edilmeli?
4. Değerlendirme: Amaçlara ulaşılıp ulaşılmadığı nasıl belirlenir?

Tyler modeli "yukarıdan aşağıya" çalışır — önce hedefler belirlenir, sonra diğer öğeler sırayla tasarlanır. Bu yüzden tümdengelim yaklaşımı olarak sınıflandırılır.

Taba Modeli (Tümevarım)

Hilda Taba'nın modeli ise "aşağıdan yukarıya" çalışır. Öğretmenler ve uygulayıcılar merkezde yer alır. Süreç şöyle işler:

1. İhtiyaçların belirlenmesi
2. Hedeflerin formüle edilmesi
3. İçeriğin seçilmesi
4. İçeriğin düzenlenmesi
5. Öğrenme yaşantılarının seçilmesi
6. Öğrenme yaşantılarının düzenlenmesi
7. Neyin nasıl değerlendirileceğinin belirlenmesi

EKYS Eğitim Bilimleri konu anlatımı yazımızda diğer eğitim bilimleri konularını da kapsamlı olarak ele aldık.

Program Türleri ve EKYS Soruları

Program türleri konusu EKYS'de senaryo temelli sorularda karşımıza çıkar. Mentorluk sürecimizde adaylara bu türleri gerçek okul senaryolarıyla anlatmaya çalışıyorum çünkü yöneticilik pratiğinde de karşılaşacakları durumlar bunlar.

Yönetici olarak örtük programın farkında olmak çok önemli. Koçluk deneyimimden bir gözlem: okul müdürünün davranışları, öğretmenlerle ilişki biçimi, toplantılarda kullandığı dil — bunların hepsi örtük program kapsamında öğrencilere mesaj verir. EKYS'de bu tür senaryo soruları sıklıkla gelir.

Ölçme ve Değerlendirme: Temel Kavramlar

Ölçme değerlendirme konusu EKYS'de hem eğitim bilimleri hem de yöneticilik pratiği açısından önemlidir. Bir okul müdürü olarak ölçme ilkelerini bilmek, öğretmenlerin sınav hazırlama süreçlerini denetleyebilmek için gereklidir.

Ölçme, Değerlendirme ve Ölçüt Ayrımı

• Ölçme: Bir niteliğin gözlenerek sayı veya sembolle ifade edilmesi (sınav puanı: 75)
• Ölçüt: Karşılaştırma için kullanılan standart (geçme notu: 50)
• Değerlendirme: Ölçme sonucunun ölçütle karşılaştırılarak karar verilmesi (75 > 50 → geçti)

Bu üçlü ayrım EKYS'nin "klasik" soruları arasındadır ve mentorluk sürecimizde adaylara ilk öğrettiğimiz kavramlardan biridir.

Değerlendirme Türleri: Tanılayıcı, Biçimlendirici, Düzey Belirleyici

EKYS'de değerlendirme türleri senaryo temelli sorularda gelir. Bir müdürün zümre toplantısında öğretmenlere rehberlik edebilmesi için bu türleri bilmesi gerekir.

EKYS sınav konuları yazımızda eğitim bilimleri alt konularının ağırlık dağılımını detaylıca inceledik.

Güvenirlik ve Geçerlik: EKYS'nin Favori Konusu

Mentorluk çalışmalarımda adaylara şunu söylüyorum: güvenirlik ve geçerlik kavramlarını tam anlarsanız, ölçme değerlendirme sorularının yarısını çözmüş olursunuz. Bu iki kavram sınavda çoktan çıktı, çıkmaya da devam edecek.

• Güvenirlik: Ölçme aracının tutarlılığı. Aynı sınavı aynı gruba tekrar uygulasanız benzer sonuçlar almanız gerekir.
• Geçerlik: Ölçme aracının ölçmek istediği şeyi ölçmesi. Matematik sınavı gerçekten matematik bilgisini mi ölçüyor?

Bloom Taksonomisi ve Yöneticilik Bağlantısı

Bloom'un bilişsel alan taksonomisi EKYS'de hem soru olarak hem de soru hazırlama mantığı olarak karşımıza çıkar. Revize edilmiş Bloom taksonomisi altı basamaktan oluşur:

1. Hatırlama: Bilgiyi tanıma, hatırlama
2. Anlama: Yorumlama, örnekleme, sınıflama
3. Uygulama: Bir prosedürü yürütme
4. Çözümleme (Analiz): Parçalara ayırma, ilişkilendirme
5. Değerlendirme: Yargıda bulunma, eleştirme
6. Yaratma: Özgün ürün ortaya koyma

Bir okul müdürü olarak Bloom taksonomisini bilmek, öğretmenlerin sınav sorularını inceleyebilmek için gereklidir. Zümre toplantılarında "sorularınız hangi düzeyde" sorusunu sorabilmek yönetici yetkinliğinin göstergesidir.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli hazırlık yazımızda yeni müfredatın beceri temelli yaklaşımının Bloom taksonomisiyle ilişkisini de ele aldık.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ile Program Geliştirme İlişkisi

2026 EKYS'de en büyük ağırlığa sahip olan Maarif Modeli (%30) aslında bir program geliştirme çalışmasıdır. Bu modelin program geliştirme ilkeleri açısından analizi sınavda çapraz soru olarak gelebilir. Modelin temel ilkeleri — beceri temelli öğrenme, bütünleşik müfredat, erken çocukluk gelişimi — klasik program geliştirme teorileriyle bağlantılıdır.

Mevzuat konuları yazımızda Maarif Modeli'nin yasal dayanakları hakkında ek bilgi bulabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

EKYS'de program geliştirmeden kaç soru gelir?

Eğitim Bilimleri alanından toplam 12 soru gelir ve bunların genellikle 3-4'ü program geliştirme konusundandır. Ölçme değerlendirmeden de 2-3 soru gelir. Yani bu iki konudan toplam 5-7 soru beklemeniz gerçekçi bir tahmindir. Mentorluk deneyimimize göre bu sorular genellikle orta-üst zorluk düzeyindedir.

Tyler ve Taba modellerini nasıl ayırt edebilirim?

En kolay yol şudur: Tyler modelinde süreç "uzmanlar belirler, öğretmen uygular" mantığıyla çalışır (tümdengelim). Taba modelinde ise "öğretmen ihtiyaç belirler, uzmanlar destekler" mantığı vardır (tümevarım). Soruda "aşağıdan yukarı" veya "öğretmen katılımı" ifadesi varsa Taba, "hedeflerden başlanır" ifadesi varsa Tyler doğru cevaptır.

Güvenirlik ve geçerlik soruları senaryo olarak mı gelir?

Evet, EKYS'de bu konular genellikle senaryo formatında sorulur. Tipik bir soru: "Bir öğretmen matematik sınavında okuduğunu anlama becerisi gerektiren uzun metin tabanlı sorular sormuştur. Bu sınavla ilgili ne söylenebilir?" Cevap: geçerliği düşük, çünkü Türkçe anlama becerisini de ölçüyor.

Örtük program kavramı nasıl soruluyor?

Örtük program soruları genellikle "farkında olmadan öğrenilen" durumları betimler. Mesela "bir okulda öğrenciler sıraya girme alışkanlığı kazanmıştır, ama bunu kimse resmi olarak öğretmemiştir" senaryosu örtük programa örnektir. Müdür olarak okul kültürünü anlamak örtük program farkındalığı gerektirir.

Bloom taksonomisinin tüm basamaklarını ezberlemek şart mı?

Ezberlemek yerine mantığını anlamak çok daha verimli. Basamaklar basit bilişsel işlemlerden karmaşık olanlara doğru ilerler. Hatırlama en basitidir, yaratma en karmaşığıdır. Soruda "öğrenci kendi projesi tasarladı" ifadesi varsa yaratma, "tanım yapıldı" ifadesi varsa hatırlama düzeyidir.

Bu konular Maarif Modeli sorularıyla kesişir mi?

Kesinlikle kesişir. 2026 EKYS'de Maarif Modeli'nin program geliştirme felsefesiyle ilgili çapraz sorular gelmesi muhtemeldir. Modelin beceri temelli yaklaşımı, yapılandırmacı program anlayışıyla örtüşür. Bu bağlantıyı kurabilmek sınavda avantaj sağlar.